<bgsound src="sher.wav" loop="infinite">
 
هزری مامۆستا
زانایانی‌ ئیسلام و كاری‌ سیاسیی‌..!

زانایانی‌ ئیسلام و كاری‌ سیاسیی‌..!

لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كه‌ له‌مه‌ڕ عه‌لمانیه‌ت و ده‌رخستنی‌ كاری‌ واقیعیی‌ زاناكانی‌ ئیسلام

ئه‌حمه‌د كاكه‌ مه‌حموود

بسم الله الرحمن الرحیم

له‌مێژه‌ هه‌وڵ ده‌درێ‌ –چ لێره‌و چ له‌وێ‌- كه‌ دیینی‌ ئیسلام و زانایانی‌ ئیسلام له‌گۆڕه‌پانی‌ ژیان وه‌لانرێن و ڕێگه‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت بدرێته‌ به‌ر، وه‌به‌جۆره‌ها شێوه‌ له‌ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ بانگێشه‌ی‌ بۆ ده‌كرێت و بۆته‌ جێگه‌ی‌ مشت و مڕی‌ ئیسلامیه‌كان و ئه‌وروپای‌ ئه‌و رۆژه‌و، هه‌ردوولاشیان -ئیسلامییه‌كان و ئه‌وروپا- ده‌یان بابه‌ت و كتێب و نامیلكه‌یان له‌سه‌ر نووسیی‌، ئه‌وروپا ده‌یانویست به‌دنیای‌ بسه‌لمێنن كه‌ هه‌رگیز دین و ده‌وڵه‌ت پێكه‌وه‌ نایانكرێ‌ و دژ به‌یه‌كن! ده‌یانویست -به‌تایبه‌تی‌- دینی‌ ئیسلام زۆر زۆر بچوك و كورت بكه‌نه‌وه‌، به‌ڕاده‌یه‌ك له‌ناو قوژبن و (زاویه‌)ی‌ مزگه‌وته‌كاندا جێی‌ بكه‌نه‌وه‌و، كاروباری‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌بێ‌ كه‌ په‌یوه‌ندی‌ نێوان مرۆڤ و (په‌روه‌ردگاری‌) پێ‌ توندوتۆڵ بكرێت، هه‌ر خه‌ریكی‌ هه‌ندێ‌ ('قوس) و (رموز) و نه‌شیدو سروودی‌ ئایینی‌ بێت، ئیتر -پاش ئه‌وه‌- نابێ‌ هه‌قی‌ به‌ده‌ره‌وه‌ی‌ ده‌رگای‌ مزگه‌وتیشه‌وه‌ هه‌بێت، شیرازه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و پێكه‌وه‌نانی‌ خێزان و، نان په‌یداكردن و ئابووری‌ و ڕامیاری‌ و، دامه‌زراندنی‌ ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵات به‌ده‌ست كێ‌ بێت چ كه‌سێك سه‌رۆكی‌ وڵات بێت؟ كاروباری‌ ده‌ره‌وه‌و نێوخۆیی‌.. ئه‌مانه‌ گشت بنه‌ما به‌هاداره‌كانی‌ تر، دین بۆی‌ نیه‌ له‌باره‌یانه‌وه‌ فزه‌ بكاو ڕه‌خنه‌یه‌كیش بگرێت، چونكه‌ به‌بۆچوونی‌ ئه‌وان ده‌بێ‌ دین هه‌ر له‌و چوارچێوه‌یه‌دا زیندان بكرێ‌ و سه‌ر نه‌هێنێته‌ ده‌رو باسی‌ ئه‌خلاق نه‌كا!

به‌ڵێ‌ بانگێشه‌ی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌و لاسایی‌ كردنه‌وه‌ی‌ خۆیشمان ئێستا زه‌مینه‌ سازیی‌ بۆی‌ له‌سه‌ر شاشه‌ی‌ ته‌له‌فزیۆن و ڕادیۆو ڕۆژنامه‌كاندا، بگره‌ هه‌ندێ‌ جاریش وروژاندنی‌ به‌هێنانی‌ (مه‌لا)یه‌ك و فه‌توادانی‌ بۆ شه‌رعیه‌ت و دروستیی‌ و پێكه‌وه‌ ژیانی‌ (عه‌لمانیه‌ت) له‌گه‌ڵ ئیسلامدا، وه‌یان گوتنی‌: عه‌لمانیه‌ت -به‌لای‌ ئه‌وه‌وه‌- پڕ به‌پڕ له‌خزمه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندی‌ دینی‌ ئیسلامدایه‌! ده‌یانه‌وێ‌ كه‌مه‌ كه‌مه‌ ڕێگای‌ بۆ پاكژه‌ بكه‌ن و به‌یانی و دوو به‌یانیش ڕاپرسی‌ بۆ بكه‌ن له‌ناو جه‌ماوه‌رێكی‌ چه‌واشه‌كراودا: ئاخۆ ئێوه‌ عه‌لمانیه‌تتان ده‌وێ‌، یان ئیسلامییه‌ت، واته‌: جیاكردنه‌وه‌ی‌ سوڵته‌و ده‌سه‌ڵات له‌دین و، داخستنی‌ ده‌رگای‌ مزگه‌وته‌كان له‌سه‌ر نوێژ خوێنه‌كان و ئیمامه‌كه‌شیان و گه‌مارۆدانی‌ له‌چوارچێوه‌ی‌ مزگه‌وته‌كه‌دا! وه‌یان به‌شێوه‌یه‌كی‌ تر پێشنیازی‌ ده‌كه‌ن و ده‌یوروژێنن و ده‌ڵێن: بڕۆ دینداری‌ خۆت بكه‌و نوێژو ڕۆژو حه‌ج و ته‌نانه‌ت زه‌كات و.. بده‌، به‌ڵام هه‌قت به‌سه‌ر ده‌وڵه‌ته‌وه‌ نه‌بێت، چونكه‌ ئه‌و كه‌ ڕێ‌ له‌نوێژی‌ تۆ نه‌گرێ‌، ئیتر تۆش چیت ده‌وێ‌ له‌و..؟!

به‌ڵێ‌.. ئه‌گه‌ر عه‌لمانیه‌ت ئاوا بۆ خۆی‌ كوێخای‌ وڵات بێت و به‌ئاره‌زووی‌ خۆی‌ گه‌زو پێوانه‌ بكاو ئه‌خلاق و مه‌خلاق نه‌مێنێ‌ و، مه‌شروبات و عاره‌ق و قوماربازی‌ لاموباح بێ‌، نێرو مێ‌، كچ و كوڕ پێكه‌وه‌ بژین و پێكه‌وه‌ بخوێنن و، هیچ فه‌رقیان نه‌بێ‌ و به‌مانا فراوانه‌كه‌ی‌ (ئازادیی‌ بێ‌سنوور) ئازاد بن، ده‌بێ‌ بۆچی‌ ڕازی‌ نه‌بێ‌ و مه‌منوونی‌ ئه‌و نووسه‌رو مه‌لایانه‌ نه‌بێ‌ كه‌ پێیان وایه‌: (مه‌لا هه‌ر ده‌بێ‌ له‌په‌ناگایه‌كا، وه‌یان له‌مزگه‌وتێكدا) هه‌ر خه‌ریكی‌ وه‌عزو نه‌سیحه‌تی‌ خۆی‌ بێت له‌گه‌ڵ ڕیشسپی‌ گه‌ڕه‌كدا، بالاوه‌كانیش له‌هاوێنه‌ هه‌واره‌كان و مه‌یخانه‌كاندا مه‌ست و سه‌رخۆشبن! ده‌بێ‌ ئامۆژگاریی‌ مه‌لای‌ په‌ڕو باڵشكاو بۆ كوێخایه‌كی‌ ئاوا چ كه‌ڵكێكی‌ هه‌بێ‌؟ وه‌یان كه‌ی‌ ده‌نگی‌ ده‌یگاتێ‌ تا پێی‌ بڵێ‌: ئه‌و ڕه‌فتارو كردارانه‌ حه‌رامن! خۆ هه‌مووشمان ده‌زانین كاربه‌ده‌ستان و فه‌رماندارانی‌ ئه‌مڕۆ وه‌ك خه‌لیفه‌ (مه‌نسوور) و (هاروونه‌ ڕه‌شید) نین، تا زانایه‌ك به‌رنه‌ لای‌ خۆیان و گوێی‌ بۆ بگرن و ئامۆژگارییان بكا..!!

عه‌لمانیه‌ت له‌ فه‌رهه‌نگی‌ ئینگلیزیدا به‌مانای‌ دنیا گه‌رایی‌ هاتووه‌، وه‌یان ڕه‌چاوكردنی‌ مادده‌، وه‌یان، مه‌به‌ست پێی‌ بێ‌ دینیه‌، یان مه‌به‌ست پێی‌ دووركه‌وتنه‌وه‌یه‌ له‌مانای‌ خواپه‌رستی‌! هه‌ر هه‌مان فه‌رهه‌نگ ده‌ڵێ‌: (العلمانیة: هی النظریة التی‌ تقول: إن الاخلاق والتعلیم یجب أن لا یكونا مبنیین علی‌ أسس دینیه‌)، وه‌ له (دائرة المعارف البریطانیة)دا هاتووه‌ ده‌ڵێ‌: (العلمانیة: حركة إجتماعیة، تهدف إلی‌ نقل الناس من العنایة بالآخرة إلی‌ العنایة بالدار الدنیا فحسب).

هه‌ر هه‌مان فه‌رهه‌نگ باسی‌ (إلحاد) ده‌كاو ده‌ڵێ‌: (إلحاد) دوو به‌شه‌: ئیلحادیی‌ تیۆری‌ (نظری‌) ئیلحادیی‌ (عه‌مه‌لیی‌)كرده‌یی‌، دیاره‌ ئه‌و فه‌رهه‌نگه‌ عه‌لمانیه‌ت به‌به‌شێكی‌ ئیلحادی‌ عه‌مه‌لیی‌ داده‌نێت. كه‌وابوو عه‌لمانیه‌ت: یه‌كێكه‌ له‌ مه‌زهه‌به‌ خوا نه‌ناسه‌كان و ئه‌وانه‌ی‌ نكوڵی‌ بوونی‌ خوای‌ گه‌وره‌ ده‌كه‌ن!  وه‌ ده‌یه‌وێ‌ جڵه‌وی‌ دنیا له‌دین داماڵێ‌ و به‌ئاره‌زووی‌ خۆی‌ و بێ‌ سنوور له‌بواره‌كانی‌ سیاسه‌ت و ئیقتیصادو ئیجتیماع و ئه‌خلاق و یاسادا كار بكاو دوور له‌ هه‌یمه‌نه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی‌ (دین) ببزوێ‌! له‌ولایشه‌وه‌ (عه‌لمانیه‌ت) هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی‌ به‌ (عیلم) و زانسته‌وه‌ نیه‌، وه‌ك هه‌ندێ‌ كه‌سی‌ چه‌واشه‌كراو ده‌ڵێن: گوایا مه‌به‌ست به‌ عه‌لمانیه‌ت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ڕێی‌ زانسته‌وه‌ هه‌نگاو بۆ ژیان و بزووتن هه‌ڵنرێ‌ و كاره‌كانمان هه‌موو له‌ڕووی‌ زانسته‌وه‌بێ‌! كه‌وابوو كورترو باشتر هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ له‌پێناسه‌ی‌ عه‌لمانیه‌تدا بگوترێ‌: (العلمانیه‌: هی اللادینیة). عه‌لمانییه‌ت: دوو به‌شه‌: هه‌ركامێكیان بگری‌ له‌وی‌ دیكه‌یان ناشیرینترو خراپتره‌:

یه‌كه‌م: عه‌لمانیه‌تی‌ ئیلحادی‌ و بێ‌ دیینی‌؛ زاناكان ئه‌و بابه‌ته‌ به‌م شێوه‌یه‌ پێناسه‌ی‌ ده‌كه‌ن كه‌: سه‌رجه‌م ئینكاریی‌ و نكوڵی‌ له‌دین و گشت (مه‌بادئ) و (قییه‌م)ـه‌كانی‌ دین ده‌كاو، به‌ر له‌هه‌موو شتێكیش حاشا له‌بوونی‌ خوای‌ به‌دیهێنه‌رو دروستكه‌رو نه‌خشه‌گر ده‌كا، به‌ده‌ر له‌وه‌ش هه‌ر كه‌سێك باسی‌ ئیمان و باوه‌ڕو ئه‌خلاقییات بكات، ئه‌و بێ‌ په‌رده‌ دژایه‌تی‌ و ململانێی‌ له‌گه‌ڵ ده‌كا! ئه‌م جۆره‌ عه‌لمانیه‌ته‌ –ئه‌گه‌رچی‌ زۆر خراپ و سیماو دیمه‌نێكی‌ ته‌واو ناشیرینی‌ هه‌یه‌، به‌ڵام لای‌ خه‌ڵك به‌ئاسانی‌ كافر ده‌كرێ‌ و حوكمی‌ هه‌ڵگرانی‌ ئه‌و په‌رچه‌مه‌ش لای‌ موسڵمانان زۆر ئاشكراو ڕوونه‌ و هیچ كه‌سێكیشیان قبووڵی‌ ناكات، مه‌گه‌ر كه‌سێ‌ بیه‌وێ‌ له‌بازنه‌ی‌ دین ده‌رچێ‌ و ئازادییه‌كی‌ بێ‌ سنوور به‌خۆی‌ بدات!

خه‌ڵكانی‌ ئه‌م جۆره‌ عه‌لمانیه‌ته‌ زۆر توندڕه‌ون له‌دژایه‌تی‌ كردنی‌ (دین)داو، زۆریش بێ‌ به‌زه‌ییانه‌ موسڵمانان ئه‌شكه‌نجه‌ ده‌ده‌ن و، هه‌تا بۆشیان بلوێ‌ سه‌ركوتیان ده‌كه‌ن و ناهێڵن له‌هیچ شتێكا ده‌نگ و ره‌نگیان هه‌بێ‌.

دووه‌م: عه‌لمانیه‌تی‌ غه‌یره‌ ئیلحادییه‌ -ئه‌گه‌رچی‌ عه‌لمانیه‌ت گشت دیمه‌ن و سیمایه‌كی‌ هه‌ر ئیلحاده‌- به‌ڵام ئه‌م به‌شه‌یان چونكه‌ حاشا له‌ بونی‌ خوا ناكات و ئیمانێكی‌ تیورانه‌یه‌ به‌م ناوه‌ پێناسه‌ی‌ ده‌كه‌ن و ده‌ڵێن: (العلمانیة غیر الملحدة) خۆ ئه‌گه‌رچی‌ ئاواش بێت ئه‌میش هه‌ر ڕێگا نادا (دین)ی‌ خوا ده‌ست بخاته‌ نێو كاروباری‌ دنیای‌ مه‌ردمه‌وه‌ و هه‌وڵی‌ جدیشی‌ (ته‌همیش) و له‌په‌راوێزنانی‌ ئایینه‌ و هه‌رگیز ڕازی‌ نابێت به‌رنامه‌ی‌ ژیان تێكه‌ڵی‌ به‌رنامه‌و شه‌ریعه‌تی‌ خوا بكرێت و ده‌وڵه‌تیش ئازاد ده‌كا له‌ دانانی‌ یاساو شێوه‌ی‌ به‌ڕێوه‌بردن، مه‌به‌ستیش له‌م دابه‌شكردنی‌ (عه‌لمانیه‌ت)ـه‌ بۆ ئه‌و دوو به‌شه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ لای‌ زۆرینه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ (عه‌لمانیه‌ت) هه‌ر ئه‌وه‌یان یاساغ و حه‌رامه‌ كه‌ نكوڵی‌ بوونی‌ خوا بكا، ئێمه‌ هه‌ردوو به‌شه‌كه‌یمان شیته‌ڵكرد تا خه‌ڵكان وریاو وشیاربن كه‌ ئه‌وانه‌ی‌ حاشا له‌ بوونی‌ خوا ده‌كه‌ن و، ئه‌وانه‌ش بۆره‌ ئیمانێكیان پێی‌ هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌میش هه‌ر پێی‌ وایه‌ كه‌ (دین) له‌ ده‌وڵه‌ت جودابێ‌ و بۆی‌ نیه‌ ده‌ست بخاته‌ نێو كاروباری‌ ده‌وڵه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌ هه‌ردوو باره‌كه‌ی‌ بێ‌ باوه‌ڕی‌ و كوفره‌و هه‌ركه‌سیش پێی‌ باش بێت به‌ (ملحد) و خوانه‌ناس داده‌نرێت.

ئه‌م به‌شی‌ دووه‌می‌ (عه‌لمانیه‌ت)ـه‌ له‌ڕووی‌ چه‌واشه‌كردنه‌وه‌ له‌به‌شی‌ یه‌كه‌می‌ خراپترو خه‌ته‌رتره‌، چونكه‌ به‌شی‌ یه‌كه‌م به‌ئاشكرا (نه‌فی‌) بوونی‌ خوا ده‌كاو خه‌ڵكیش به‌ئاسان ده‌یناسن و لێی‌ تێده‌گه‌ن، به‌ڵام به‌شی‌ دووه‌م، واده‌بێ‌ هه‌ڵگرانی‌ ئاڵاكه‌ی‌ نوێژو ڕۆژووش ده‌گرن و هه‌ندێ‌ واجیباتی‌ ئیسلامیش ئه‌نجام ده‌ده‌ن، به‌ڵام ڕاوبۆچوونی‌ ئه‌مه‌یه‌ كه‌: (دین) نابێ‌ ده‌ست وه‌ربدا له‌ كاروباری‌ ده‌وڵه‌ت و مه‌ردم!

له‌به‌ر كه‌م زانستی‌ و ئاگاداری‌ به‌هه‌ردووبه‌شه‌كه‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت ده‌بینی‌ زۆربه‌ی‌ یاساكانی‌ حكوومه‌ته‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان له‌جیهانی‌ ئیسلامدا، یاسایه‌كی‌ عه‌لمانیان هه‌یه‌ و زۆرینه‌ی‌ موسڵمانانیش به‌و ڕاستیه‌ به‌ئاگا نین و وه‌ دوویان ده‌كه‌ون! هه‌ر بۆیه‌ زۆرێكی‌ ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ به‌ناو ئیسلامییانه‌ -له‌ بنه‌ڕه‌تا- جه‌نگ له‌گه‌ڵ دیندا ده‌كه‌ن، دژایه‌تی‌ له‌ته‌ك بانگخوازانی‌ ئیسلام ده‌كه‌ن، به‌تایبه‌تی‌ ئه‌و بانگخوازانه‌ كه‌ ئه‌م ڕاستیانه‌ ڕوون ده‌كه‌نه‌وه‌و ده‌ڵێن: ده‌بێ‌ دیینی‌ خوا له‌كۆشكی‌ پاشاو سه‌ركۆماره‌كانیشدا (حاكم) بێت، هه‌روه‌كو له‌چوارچێوه‌ی‌ مزگه‌وتدا حاكمه‌و په‌یڕه‌وی‌ لێده‌كرێت، هه‌ر ئه‌و تێنه‌گه‌یشتنه‌یه‌ كه‌ گه‌لێ‌ جار ئه‌و خاوه‌ن فیكره‌و بۆچوونانه‌ له‌وتارو سمینارو نووسینه‌كانیاندا ناوی‌ خوا دێنن و، هه‌ندێ‌ جاریش -ئه‌گه‌ر پێویست بێت- به‌ئایه‌تی‌ قورئان و فه‌رمووده‌كان وتاره‌كانیان ده‌ڕازێننه‌وه‌، ئیتر ده‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ تر خه‌ڵكی‌ ساده‌یان پێ چه‌واشه‌ ده‌بێت و به‌فه‌رمانده‌و حاكمێكی‌ خواناس ده‌درێنه‌ قه‌ڵه‌م.

با پوخته‌تر بڵێین: عه‌لمانیه‌ت به‌هه‌ردوو به‌شه‌كه‌یه‌وه‌ كوفرێكی‌ ئاشكراو نمایانه‌، بێ‌ هیچ گومان و دوو دڵییه‌ك، بۆیه‌ هه‌ر كه‌سێك بڕوای‌ به‌هه‌ركامێك له‌و دوو به‌شه‌یه‌ هه‌بێ‌، بێ‌ سۆ له‌دیینی‌ ئیسلام چووه‌ته‌ ده‌رێ‌، چونكه‌ دیینی‌ ئیسلام بۆخۆی‌ دینێكی‌ تێرو ته‌سه‌له‌، وه‌ كامڵ و گشتگیره‌ و هه‌موو لایه‌نه‌كانی‌ ژیانی‌ له‌خۆ گرتووه‌، رۆحی‌ و جه‌سته‌یی‌، سیاسه‌ت و ئابووری‌، وه‌ ره‌وشت و قییه‌م.. وه‌ هه‌روه‌ها.. جا له‌به‌ر ئه‌وه‌ نابێ‌ مه‌نهه‌ج و ڕێڕه‌وێكی‌ تری‌ ئامێته‌ بكرێ‌ هه‌ر بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای‌ گه‌وره‌ ده‌فه‌رمووێ‌: (یا أیها الذین آمنوا ادخلوا فی‌ السلم كافة..) و یان لۆمه‌و سه‌ركۆنه‌ی‌ ئه‌وانه‌ ده‌كا كه‌ بڕێكی‌ قبووڵ ده‌كه‌ن و، بڕێكیش وه‌لا ده‌نێن: (..أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض فما جزا‌ء من یفعل ذلك منكم إلا خزی فی‌ الحیاة الدنیا ویوم القیامة یردون إلی‌ أشد العذاب وما الله بغافل عما تعملون) البقرة.

عه‌لمانیه‌كان به‌و كاره‌یان -ئه‌گه‌ر بڕواشیان به‌خوا هه‌بێ‌- دینی‌ خۆیانیان هه‌ڵوه‌شاندۆته‌وه‌، چونكه‌ پێیان وایه‌ كه‌ به‌رنامه‌و یاساكانی‌ زه‌وی‌ تێرو ته‌سه‌لتره‌ له‌به‌رنامه‌و ڕانماییه‌كانی‌ دینی‌ ئیسلام، بۆیه‌ گشت زانایانی‌ ئیسلام یه‌كده‌نگن و ده‌ڵێن: (من اعتقد أن الأنظمة والقوانین التی‌ یسنها الناس أفضل من شریعة الإسلام، او أن نظام الإسلام لا یصلح تطبیقه فی‌ هذا القرن، أو أنه كان سببا فی تخلف المسلمین، او أنه یحصر فی علاقه‌ المر‌ء بربه، دون أن یتدخل فی‌ شؤن الحیاه‌ الأخری‌) هه‌ر كه‌سێك وا بزانێ‌ ئه‌و ڕژێم و یاسایانه‌ی‌ مردم دابان ده‌هێنن باشترو قه‌شنگترن له‌ شه‌ریعه‌تی‌ ئیسلام و، دینی‌ ئیسلام هه‌رته‌نیا بۆپته‌و كردنی‌ په‌یوه‌ندی‌ مرۆڤه‌به‌ (په‌روه‌رێنه‌)وه‌، وه‌نابێ‌ دین به‌ هیچ كڵوجێ‌ ده‌ستێوه‌رداله‌كارو باری‌ ژیان، یان ناگونجێ‌ له‌م سه‌دانه‌دا ئیسلام براكتیك بكرێت، وه‌یان دینی‌ ئیسلامه‌ بۆته‌ هۆی‌ دواكه‌وتن و به‌جێمانی‌ موسڵمانان…ئه‌وا به‌هه‌ر یه‌كێ‌ له‌و بۆچوونانه‌ دین له‌ ده‌ست ده‌داو، له‌ دین ترازاوه‌.

بۆیه‌ ئێستا به‌داخ وكه‌سه‌رێكی‌ زۆره‌وه‌ له‌وڵات و ناوچه‌كانی‌ دنیای‌ ئیسلامدا له‌ ناو جیل و پێڕی‌ نووسه‌رو واژه‌وانان و رۆژنامه‌ نووسان داعه‌لمانیه‌كی‌ زۆر هه‌ڵكه‌وتووه‌، زۆرێكیشیان پێیان ده‌ڵێن بیریار، یان مامۆستای‌ زانكۆ! یان… یان، وخه‌ریكه‌ وای‌ لێ‌ بێت بێ‌ په‌رده‌ ئاڵای‌ عه‌لمانیه‌ت به‌رزه‌ وه‌بكرێت وبێته‌ مایه‌ی‌ بیرتیژی‌ و رۆشنفكری‌ سه‌رده‌م!!

هه‌ر له‌وه‌ وه‌ئه‌نجام گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ كه‌:

1- حوكم وبڕیاره‌كان به‌ (ما أنزل الله) ره‌فز بكرێت و پشته‌سه‌ربخرێن و، شه‌ریعه‌تی‌ ئیسلام له‌ته‌واوی‌ بواره‌كانی‌ ژیانداوه‌لا بنرێت و، له‌باتی‌ (وحی) نیگای‌ خوا بۆ پێغه‌مبه‌رمان (محمد) سڵاوو دروودی‌ هه‌تاهه‌تایی‌ له‌سه‌ربێت؛ قانوون ویاساكانی‌ خورهه‌ڵات و خۆرئاوا ره‌وابێت و، بانگه‌وازیش بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ شه‌ریعه‌ت و هه‌یمه‌نه‌ی‌ به‌سه‌ردام و ده‌زگاكاندا به‌ دواكه‌وتن و (ئیرهاب) بدرێته‌ قه‌ڵه‌م و لای‌ سوڵته‌ی‌ سه‌رده‌م حیسابی‌ تایبه‌تی‌ خۆی‌ بۆده‌كرێت و، ته‌نانه‌ت له‌ ژیانی‌ سه‌ره‌تاییش بێبه‌ش ده‌كرێ‌ و هیچ كارێكی‌ ده‌وڵه‌تیشی‌ پێ‌ ناسپێردرێ‌ ولای‌ گه‌ل و جه‌ماوه‌ریش به‌ پیاوی‌ بێگانه‌ نیشانده‌ده‌رێ‌، بۆ ئه‌وه‌ی‌ قسه‌یان تین و كاریگه‌ری‌ نه‌بێ‌ به‌سه‌ریانه‌وه‌.

2- مێژووی‌ پڕله‌ سه‌روه‌ری‌ ئیسلام هه‌ڵوه‌شێنه‌وه‌ولای‌ خوێنكاران و خه‌ڵكانی‌ دنیا گه‌مه‌و گاڵته‌ی‌ پێ‌ بكرێت و، سه‌رده‌می‌ ڕوناك و زێڕینی‌ ئیسلام، به‌سه‌رده‌مێكی‌ تاریكی‌ و دواكه‌وتوانه‌ دابنرێت و، له‌ په‌یمانگاو زانكۆكاندا به‌ ئاره‌زووی‌ مامۆستای‌ پۆله‌كه‌ (ته‌قییم)بكرێ‌ و بگوترێته‌ وه‌…!

نابێ‌ هیچ خوێندكارێكی‌ موسڵمانیش فزه‌ بكا، ئه‌گینه‌ -له‌ژێر سایه‌ی‌ دیموكراسییدا!- به‌ئیرهابی‌ داده‌نرێ‌ و، هه‌ڕه‌شه‌ی‌ هه‌مه‌ جۆره‌یشی‌ لێده‌كرێت، بچوكه‌كه‌یان ده‌ركردنه‌و، سبه‌ینێش له‌ هیچ ده‌زگایه‌كی‌ ده‌وڵه‌تییدا جێی‌ نابێته‌وه‌!

3- په‌روه‌رده‌و تێگه‌یاندن و پێگه‌یاندن چه‌واشه‌ بكرێ‌ و، ببێته‌ خزمه‌تگوزاری‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بیرۆكه‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت، ئه‌وسا له‌مه‌شه‌وه‌:

أ-له‌گشت قۆناغه‌كانی‌ خوێندن و قوتابخانه‌كاندا بیرۆكه‌ی‌ عه‌لمانیه‌ت ره‌واجی‌ بدرێتێ‌ و به‌نیشانه‌ی‌ پێشكه‌وتن دابنرێت.

ب- كه‌م سه‌یركردنی‌ مادده‌ دینییه‌كان و كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ فه‌تره‌ی‌ كاته‌كه‌ بۆیان، یان هه‌ر بخرێته‌ دوای‌ دواوه‌، ئه‌وكاته‌ كه‌ نه‌ مامۆستا توانای‌ لا ماوه‌، نه‌ خوێندكاریش وزه‌ی‌ پێماوه‌ بۆ وه‌رگرتنی‌، یان له‌وانه‌ی‌ ئاییندا ده‌رچێ‌ و ده‌ر نه‌چێ‌ هه‌ر ده‌رچووه‌..!

ج- ڕاگرتنی‌ گشت ده‌قه‌كان و قه‌ده‌غه‌كردنی‌ هێنانیان، هه‌تا لاوازی‌ بیرۆكه‌ی‌ ئه‌وان په‌رده‌ی‌ له‌سه‌ر لانه‌برێ‌.

د- تێكدانی‌ گشت ده‌قه‌ شه‌رعییه‌كان، له‌ڕێگه‌ی‌ ڕاڤه‌كردنیانه‌وه‌، به‌جۆرێ‌ شیته‌ڵ بكرێن خزمه‌ت به‌ عه‌لمانیه‌ت بكه‌ن، له‌باتی‌ ئامانجه‌ دینییه‌كان!

4- دوورخستنه‌وه‌ی‌ مامۆستا دینداره‌كان و گواستنه‌وه‌یان بۆ شوێن و جێگا ئیدارییه‌كان، یان خانه‌ نشین كردنیان!

و-كه‌م ته‌ماشا كردنی‌ خوێندكاره‌ دینداره‌كان، به‌شێوه‌یه‌ك نه‌توانن له‌گه‌ڵ مامۆستاكاندا (موناقه‌شه‌) بكه‌ن بۆ ده‌ركه‌وتنی‌ ڕاستیه‌كان و دووریش نیه‌ سه‌ری‌ ساڵ جه‌زره‌به‌ی‌ خۆی‌ وه‌رگرێ‌ و ژیری‌ بكه‌ن!

ز-هه‌ركه‌سێك بیرۆكه‌ی‌ عه‌لمانیه‌تی‌ له‌گیرفاندا نه‌بێ‌، دژی‌ یه‌كڕیزی‌ نیشتمانی‌ (الوحدة الوطنیة) دابنرێت و، ته‌نها هه‌ر عه‌لمانی‌ هاوڵاتی‌ دڵسۆزو ره‌سه‌نه‌!

5- بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ (ئیباحییه‌ت)ی‌ بێ‌ سنوورو به‌دڕه‌وشتی‌ و، ڕووخاندنی‌ بینای‌ خێزان –كه‌ یه‌كه‌م تۆمه‌ له‌یاسای‌ كۆمه‌ڵایه‌تیداو دنه‌دنه‌ی‌ هاوڵاتیان و گه‌نجه‌كان بۆ ئیباحییه‌ت - ئه‌وه‌ش له‌ڕێی‌:

أ- ئه‌و یاسایانه‌ی‌ كاره‌ زۆر خراپ و دزێوه‌كان رێ‌ پێده‌ده‌ن و هیچ تۆڵه‌یه‌كیان له‌به‌رامبه‌ره‌وه‌ دانانێن، دیاره‌ ئه‌وكاته‌- زیناو داوێن ناپوختی‌ و موماره‌سه‌ی‌ كاری‌  جینسی‌ له‌پرۆسه‌ی‌ ئازادیی‌ كه‌سێتی‌ گشت كه‌سێكه‌وه‌ ده‌بێ‌ ئه‌و ئازادیه‌ش بپارێزرێ‌!

ب- ڕاگه‌یاندنه‌ جیاوازو جۆراوجۆره‌كان: ڕۆژنامه‌كان و گۆڤارو ڕادیۆو ته‌له‌فزیۆنه‌كان كه‌ شه‌وانه‌ و ڕۆژانه‌ ماندو نابن له‌دژایه‌تی‌ (فه‌زیله‌) و به‌هاكان و مرۆڤایه‌تی‌ و كردنه‌وه‌و ڕازانه‌وه‌ی‌ سه‌دان هاوینه‌هه‌وارو جێگا گه‌شت و گه‌ڕه‌كان به‌شێوه‌یه‌ك ببێته‌ هۆی‌ وروژاندنی‌ (غه‌ریزه‌)ی‌ جینسی‌ لاوه‌كان و، ئه‌وجار تێڕژاندنی‌ سه‌دان و هه‌زاران كچ و كوڕی‌ لاوو مێرمنداڵ و گۆرانی‌ و هه‌ڵپه‌ڕكێ‌ و سه‌ماو سووڕدان له‌به‌رده‌م یه‌كتردا.

ج- دژ وه‌ستانی‌ (حیجاب)و له‌چك و جل و به‌رگی‌ كوردیی‌ -كه‌ له‌گه‌ڵ پۆشاكه‌ ئیسلامییه‌كه‌ماندا یه‌ك ده‌گرێته‌وه‌و، سه‌پاندنی‌ خۆ ده‌رخستن و (سفووری‌) و تێكه‌ڵكردنی‌ كچ و كوڕ له‌ په‌یمانگاو دانشگاكاندا.

6- دژایه‌تیكردنی‌ بانگه‌وازی‌ ئیسلامی‌ له‌ڕێگای‌:

أ- چاودێرییه‌كی‌ توندو تیژ له‌سه‌ر بڵاوكراوه‌ ئیسلامیه‌كان، هاوكات له‌گه‌ڵ واڵاكردنی‌ ده‌رگای‌ ڕۆژنامه‌و گۆڤارو هه‌ر كتێبێكی‌ چه‌واشه‌كه‌رو فریوده‌رو لاده‌ر له‌ڕێبازی‌ ئیسلام و شه‌ریعه‌تی‌ ئیسلام.

ب-فراوانكردنی‌ ده‌رفه‌ت له‌به‌رده‌م هۆكانی‌ ڕاگه‌یاندنه‌ عه‌لمانیه‌كان، تا باشترو زیاتر ده‌نگ و ڕه‌نگیان بگات به‌جه‌ماوه‌رو گه‌ل و مه‌به‌سته‌ مادییه‌كانی‌ خۆیانیان بۆ ڕاڤه‌ بكه‌ن و ئیسلامیش به‌دینێكی‌ دواكه‌وته‌و پێشێلكه‌ری‌ مافی‌ مرۆڤ، به‌تایبه‌تی‌ ئافره‌تان بنوێنرێ‌.

7- ته‌فرو تووناكردنی‌ بانگبه‌رانی‌ دینی‌ خواو دژایه‌تیكردنیان و تۆمه‌تبار كردنیان به‌جۆره‌ها درۆو ده‌له‌سه‌و قسه‌ی‌ نابه‌جێ‌ و ناپه‌سه‌ند به‌رامبه‌ریان و، تاوانباركردنیان به‌پیاوی‌ بێگانه‌و، دواكه‌وته‌ له‌كاروانی‌ ته‌كنه‌لۆژیاو باسه‌ زانستیه‌كان و، خاوه‌ن عه‌قڵێكی‌ دواكه‌وته‌و گوشراوو، كۆنه‌ په‌رست!

8- گوشار خستنه‌ سه‌ر ئه‌و موسڵمانانه‌ی‌ دژی‌ عه‌لمانیه‌تن، له‌ڕێ گرتن و كوشتن و نه‌فی‌ و شار به‌ده‌ركردنیان.

9- بێزاریی‌ و حاشا له‌ (جیهاد) و هێرشكردنه‌ سه‌ری‌ و، دانانی‌ به‌كارێكی‌ ڕێگری‌ و ناهه‌ق و ناڕه‌واو هه‌مه‌ جیانه‌، چونكه‌ جیهاد بۆ سه‌رخستنی‌ دینی‌ خوایه‌و، بۆ سه‌رخستنی‌ فه‌رمان و بڕیاره‌كانی‌ خوایه‌، دیاره‌ عه‌لمانیه‌ت (دین)یان له‌كاروباری‌ دنیا دابڕیوه‌و هه‌ر ئه‌م قسه‌یه‌ ده‌كه‌ن كه‌ دین په‌یوه‌ندییه‌ له‌ نێوان خۆی‌ و خواوه‌ندیدا -ئه‌ویش ئه‌گه‌ر حاشا له‌بوونی‌ خوا نه‌كه‌ن-، ده‌سا ئیتر چۆن جیهاد قبووڵ ده‌كه‌ن و ده‌رفه‌ت ده‌ده‌ن جیهاد بكرێت؟!

10- بانگێشه‌ بۆ نه‌ته‌وایه‌تی‌ و نیشتمانپه‌روه‌ری‌.. واته‌: كۆكردنه‌وه‌ی‌ گشت هاوزمانان له‌سه‌ر بنه‌مای‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌ و وه‌لانانی‌ (دین)و گوێ‌ نه‌دان به‌بنه‌ما به‌هاداره‌كانی‌ دین! ئه‌مانه‌و ده‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ تریش عه‌لمانیه‌ت زیانی‌ لێده‌بێته‌وه‌ بۆ ئیسلام و كۆمه‌ڵگه‌ی‌ بنیاده‌م، بۆیه‌ به‌هیچ جۆر ڕه‌وانیه‌ پڕو پاگه‌نده‌ی‌ بۆ بكرێت و له‌وڵاتی‌ موسڵماناندا پشتیوانی‌ لێبكرێت.

عه‌لمانیه‌ت چۆن دین ده‌گۆڕێ‌ و لاوازی‌ ده‌كات له‌ده‌روونی‌ موسڵماناندا؟

به‌ڵێ‌ عه‌لمانیه‌ت ڕێگه‌ی‌ زۆره‌ بۆ تێكدان و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‌ بنه‌ما به‌هاداره‌كانی‌ دینی‌ ئیسلام له‌مێشك و ده‌روونی‌ موسڵماناندا، له‌وانه‌:

1- خه‌ڵه‌تاندن و له‌خشته‌ بردنی‌ بڕێ‌ خه‌ڵكی‌ ئیمان كزو لاواز به‌ماڵ و سامانی‌ دنیاو (مه‌نصه‌ب) و پله‌و پایه‌، وه‌یان هه‌ندێ‌ ژنی‌ لاواز به‌كرێ‌ ده‌گرن، هه‌تا لێره‌و له‌وێ‌ بره‌وو ڕه‌واج بده‌ن به‌ ئاڵای‌ عه‌لمانیه‌ت، ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌ر له‌وه‌ ئه‌و ئه‌ركه‌یان پێ بسپێرن، به‌هه‌ندێ‌ ناوی‌ زله‌و جل و به‌رگی‌ فشۆڵه‌ (نمایش)یان ده‌كه‌ن له‌به‌رده‌م جه‌ماوه‌ردا، هه‌تا گوتارو قسه‌یان قبووڵ بێت و بایه‌خیان بدرێتێ‌.

2- هێندێ‌ له‌وانه‌ له‌مه‌ڵبه‌ندی‌ تایبه‌تیدا -له‌ خۆرئاوا- گۆشده‌كه‌ن و پێیانده‌گه‌یه‌نن و ناوو نازناوی‌ به‌رزیان پێده‌به‌خشن وه‌ك بڕوانامه‌ی‌ (دكتۆرا) یان مامۆستای‌ زانكۆ، پاشان ده‌یانگێڕنه‌وه‌ بۆ زانكۆكان هه‌تا له‌وێوه‌ ورده‌ ورده‌ ده‌ست پێ بكه‌ن و ژه‌هری‌ خۆیان بڕێژن و كه‌سێكیش نه‌توانێ‌ له‌به‌رده‌میاندا هیچ شتێك بڵێت (چونكه‌ بڕوانامه‌ی‌ دكتۆرای‌ هێناوه‌ته‌وه‌و بیریاره‌!!) هه‌ر ئه‌مه‌یشه‌ ئه‌مڕۆ له‌زانكۆكاندا پتر په‌رچه‌می‌ عه‌لمانیه‌ت بڵنده‌و بازاڕی‌ گه‌رمه‌و خوێندكارانیش هیچیان پێناگوترێ‌!

3- وروژاندنی‌ باس و خواسی‌ بڕێ‌ له‌ مه‌سه‌له‌كان و ئاڵۆزكردنیان و سه‌رقاڵكردنی‌ مه‌ردم پێیانه‌وه‌، بۆ نموونه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ ژنان و مافیان ده‌خه‌نه‌ ناو به‌رنامه‌وه‌، بۆ ماوه‌یه‌كی‌ زۆر له‌گشت بۆنه‌و جێگاكاندا دیفاع و به‌رگری‌ لێده‌كرێ‌ و ده‌بێته‌ كێشه‌و مشت و مڕی‌ ناو خوێندكارانی‌ زانكۆو په‌یمانگاكان و، كۆڕو سیمیناری‌ زۆری‌ بۆ ده‌به‌سترێ‌ و، كتێب و نوسراوی‌ له‌سه‌ر بڵاو ده‌كرێته‌وه‌و زۆرێكی‌ زۆرینه‌ ژنانی‌ پێ‌ له‌خشته‌ ده‌به‌ن و، به‌وه‌ ده‌توانن ده‌نگ و ڕه‌نگیان بكڕن و مل به‌یاسا گرنگه‌ ئیسلامیه‌كان نه‌ده‌ن و یاخی‌ ببن.

4- نیشاندانی‌ زانا به‌ڕێزه‌كانی‌ ئیسلام و بانگبه‌رانی‌ ئیسلام -له‌ڕاگه‌یاندنه‌كاندا به‌گشتی‌- به‌چینێكی‌ زۆر دواكه‌وته‌و نه‌زان و له‌كاروانی‌ ڕۆشنبیری‌ به‌جێماوو بێ‌ سیاسه‌ت و كه‌م ئاگا له‌گۆڕانكارییه‌ نوێكانی‌ دنیاو كاروانی‌ پێشكه‌وتن و، مادده‌په‌رست و خۆفرۆش و خائین و له‌مپه‌ر له‌به‌رده‌م ئازادی‌ و ڕزگاریدا، ئه‌وجۆره‌ تۆمه‌تانه‌و ده‌یانی‌ تریش، بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ لای‌ جه‌ماوه‌رو گه‌ل ئیعتیبارو متمانه‌یان نه‌مێنێ‌ و كه‌سێ‌ بۆ قسه‌یان گوێ‌ نه‌گرێ‌ و، له‌ولایشه‌وه‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌ ته‌ختتر ببێ‌ بۆ فێرخوازانی‌ عه‌لمانییه‌ت و ته‌نیا خۆیان بۆ خۆیان كوێخاو ده‌مڕاسی‌ گه‌ل بن!

5- وروژاندنی‌ كێشه‌و ئیختلافاتی‌ ناو زاناكان له‌مه‌سه‌له‌ بابه‌تیه‌كان، به‌جۆرێكی‌ وا مه‌ردم وا لێی‌ تێ بگا كه‌ (دین) هه‌ر هه‌مووی‌ جێگه‌ی‌ كێشه‌و ئیختیلافاته‌و به‌ده‌گمه‌ن شتێك ده‌ستكه‌وێ‌ زاناكان یه‌كده‌نگ و یه‌كڕابن له‌سه‌ری‌، مه‌به‌ستیش هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ (دین) شتێكی‌ وا یه‌قین نیه‌ هه‌تا زاناكان بتوانن له‌سه‌ری‌ ڕێك بكه‌ون و بێده‌نگبن به‌رامبه‌ری‌.

6- داهێنانی‌ قوتابخانه‌و زانكۆو چه‌ند مه‌ڵبه‌ندێكی‌ تری‌ ڕۆشنبیری‌ گۆشكراوو په‌روه‌رده‌كراو به‌شیری‌ بێگانه‌و خه‌ڵكانی‌ ده‌ره‌وه‌و نه‌یار به‌كۆمه‌ڵگه‌ ره‌سه‌نه‌كه‌مان، هه‌تا زۆر به‌جیدییانه‌ هه‌ڵسن بۆ بره‌و پێدان به‌عه‌لمانیه‌ت و لاوازكردنی‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ ئیسلامه‌وه‌و نه‌هێشتنی‌ (التزامات) به‌دینه‌وه‌و جورئه‌ت بخه‌نه‌ به‌ر كچ و كوڕه‌ تازه‌ پێگه‌یشتووه‌كان كه‌ ئه‌وان پتر هه‌وڵ بده‌ن له‌ژێر ڕكێفی‌ ئیسلام خۆ ئازاد بكه‌ن و، ئه‌خلاق و قییه‌م شتێكه‌ ئیسلام دایهێناوه‌ بۆ زه‌وتكردنی‌ سه‌ربه‌ستیی‌ و ئازادیی‌ له‌بنیادم!

ئه‌مه‌ كورته‌یه‌كبوو له‌ماناو مه‌به‌ستی‌ (عه‌لمانییه‌ت) و ئاسه‌واره‌ شه‌ڕوخراپه‌كانی‌، خرانه‌ به‌ر چاوی‌ ئێوه‌ی‌ به‌ڕێزو دڵسۆز به‌ ئیسلام و نیشتمانی‌ خۆشه‌ویستمان، به‌و هیوایه‌ به‌زیندوویانه‌ وه‌ریان گرین و، پاشانیش دیینی‌ خوا تێكه‌ڵ به‌ عه‌لمانیه‌ت نه‌كه‌ین و، عه‌لمانیه‌ت وه‌ك ماناو مه‌به‌سته‌ ئه‌سڵه‌كه‌ی‌ خۆی‌ وه‌رگرین و، ئیسلامیش به‌مانا فراوان و ڕاستیه‌كه‌ی‌ خۆی‌ قبووڵ بكه‌ین، به‌ڵێ‌ ڕاسته‌ كه‌ ئیسلام كۆمه‌ڵێ‌ (مه‌بادئ) و بنه‌مای‌ خواپه‌رستی‌ له‌خۆ گرتووه‌: نوێژو ڕۆژوو حه‌ج و زه‌كات... به‌ڵام له‌هه‌مانكاتدا سیاسه‌ت و ئابووری و عه‌لاقات و په‌یوه‌ندی‌ ده‌ره‌وه‌و ناوه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تان و، ڕێككه‌وتننامه‌و یاسای‌ جه‌نگ و ئاشتیی‌ و (ته‌عامول) له‌گه‌ڵ هه‌مسایانی‌ خۆیدا، ئه‌وجا هێزو ده‌سه‌ڵات و سوپاو له‌شكرو ئیداره‌ی‌ وڵات و حكوومه‌تی‌ و، سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌مانه‌ش هه‌موو ئیمان و باوه‌ڕه‌ به‌خواو به‌ڕۆژی‌ دوایی‌ و، به‌پێغه‌مبه‌ران و به‌كتێبه‌كان و به‌گشت بڕیاره‌ ئه‌زه‌لییه‌كانی‌ خوا (خێری‌ و شه‌ڕی‌) و حوكم و بڕیاره‌كانیش -سه‌رجه‌م، گه‌وره‌و بچوك- هه‌ر به‌ به‌رنامه‌و یاساكانی‌ خوای‌ گه‌وره‌، ده‌بێ‌ ئاوا ئیسلاممان قبووڵ بێت، ئه‌گینه‌ هه‌ر شتێك، هه‌ر فیكره‌و بۆچوونێكی‌ نوێی‌ -به‌ده‌ر له‌ ئیسلام- سه‌ر هه‌ڵبداو ڕاكێشرێته‌ وڵاتی‌ ئیسلامییه‌وه‌و موسڵمانانیش به‌خێرایی‌ شان بده‌نه‌ به‌ری‌ و ببنه‌ سه‌ربازو نۆكه‌ری‌، بێگومانبن هه‌رگیز دینی‌ ئاوا لای‌ خوا وه‌رناگیردرێ‌، بۆ نموونه‌: موسڵمانی‌ عه‌لمانی‌، موسڵمانی‌ دیموكراسیخواز، نیشتمانی‌، سۆشیالیستی‌، به‌عسی‌، لیبراڵی‌، ماركسی‌.. هتد ئه‌مانه‌  ده‌درێنه‌ دواوه‌و هه‌ڵگری‌ فیكره‌كه‌شی‌ به‌ موسڵمان حسێب ناكرێ‌ (من أحدث فی‌ أمرنا هذا مالیس منه فهو رد) ئه‌و ڕاستیه‌مان پێده‌ڵێت، ئێمه‌ خوا ناوی‌ ناوین موسڵمان: (هو سماكم المسلمین من قبل وفی‌ هذا..) ته‌نها موسڵمان، بێ‌ هیچ (ئیزافه‌)و (وه‌صف)ێك: موسڵمانی‌ عه‌لمانی‌، یان ماركسی‌، یان.. یان.. خوا وه‌ری‌ ناگرێ‌، دینه‌كه‌شمانی‌ ناو ناوه‌ (ئیسلام): (إن الدین عند الله الإسلام).. (ورضیت لكم الإسلام دینا..).. (ومن یبتغ غیر الإسلام دینا فلن یقبل منه..)، دیاره‌ دینێكی‌ وا به‌رنامه‌ی‌ چڕوپڕیشی‌ هه‌یه‌، بۆ گشت بوارو لایه‌نه‌كانی‌ ژیان، (23) ساڵ ژیانی‌ پێغه‌مبه‌ر  و پاش ئه‌ویش خه‌لیفه‌كانی‌ و به‌هه‌موو ده‌سه‌ڵات و دام و ده‌زگایه‌وه‌ بوویان: ڕاگه‌یاندن، دارایی‌، ڕێكخستن، سه‌ربازیی‌ و ئه‌و هه‌موو جه‌نگ و (فتوحات)و، ڕێككه‌وتن و په‌یمان له‌گه‌ڵ جوله‌كه‌و نه‌یاره‌كانی‌، ئاخۆ ئه‌و شێوه‌ جم و جووڵ و به‌ده‌ستگرتنی‌ ده‌سه‌ڵاته‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو ترسه‌ له‌ خوا مانای‌ جۆشدانی‌ (دین) و ده‌وڵه‌ت پێكه‌وه‌ نیه‌؟ مانای‌ به‌ڕێكردنی‌ دین و دنیا پێكه‌وه‌ نیه‌..؟ ده‌سا بۆ ئیتر پاش ئه‌و ته‌جروبه‌ سه‌ركه‌وتووه‌، پڕووپاگه‌نده‌ی‌ لێكبڕانی‌ دین و ده‌وڵه‌ت بكرێت، داخ ئه‌و داخه‌یه‌ ئه‌مڕۆش ده‌یانه‌وێ‌ به‌فه‌توای‌ هه‌ندێ‌ مامۆستاكان (عه‌لمانیه‌ت) بشه‌رعێنن و (بیقه‌وڵێنن) و بیكه‌نه‌ به‌دیلی‌ ئه‌و ئیسلامه‌ی‌ سه‌دان ساڵ حكوومه‌ت و ده‌سه‌ڵاتداری‌ كردووه‌.

پاش ئه‌م كورته‌ باسه‌ له‌سه‌ر (عه‌لمانیه‌ت) ئه‌وسا ده‌چمه‌وه‌ ناو باس و مه‌به‌سته‌كه‌ی‌ خۆمه‌وه‌: زانایانی‌ ئیسلام و، كاری‌ سیاسه‌ت، كه‌ به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێ‌ كه‌س داوای‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ی‌ (مه‌لا)یان ده‌كا له‌سیاسه‌ت و ئۆقره‌ گرتنیان له‌چوارچێوه‌ی‌ مزگه‌وته‌كاندا!

خوای‌ گه‌وره‌ش له‌ قورئانی‌ پیرۆزدا ده‌فه‌رمووێ‌: (یا أیها الذین آمنوا أطیعوا الله وأطیعوا الرسول وأولی‌ الأمر منكم..)4/9.

(ئیبن كه‌سیر) ده‌ڵێ‌: (وقال علی‌ بن ابی طلحة، عن ابن عباس: (وأولی‌ الأمر منكم..) یعنی‌: العلما‌ء. ئیبن عه‌باس له‌ ته‌فسیری‌ (وأولی‌ الأمر منكم)دا ده‌ڵێت: خوای‌ گه‌وره‌ كه‌ ده‌فه‌رمووێ‌: ئه‌ی‌ خه‌ڵكانی‌ خاوه‌ن باوه‌ڕ! به‌رفه‌رمانی‌ خواو پێغه‌مبه‌ری‌ ئه‌وو كاربه‌ده‌ستانی‌ خۆتان بن، مه‌به‌ست به‌و كاربه‌ده‌ستانه‌ خه‌ڵكانی‌ فیقهزان و دیندارن (موجاهیدو عه‌تاو حه‌سه‌نی‌ به‌صری‌ و ئه‌بو العالیه‌)ش ته‌فسیری‌ به‌زانایانی‌ دیینی‌ ئیسلام ده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌گه‌رچی‌ ده‌شكرێ‌ گشت كاربه‌ده‌سته‌ صاڵح و زانا به‌رجه‌سته‌كان بگرێته‌وه‌، كه‌وابوو پێویسته‌ كاربه‌ده‌ستانی‌ موسڵمانان شه‌رعزان و دیندار بن، چونكه‌ ئه‌وان ده‌زانن له‌كاتی‌ پێشهاتنی‌ رووداوو كێشه‌یه‌ك چۆن بیگێڕنه‌وه‌ لای‌ (قورئان و فه‌رمووده‌)كان و به‌پێی‌ بڕیاری‌ ئه‌وان چاره‌سه‌ری‌ بكه‌ن.

ئه‌گه‌ر ئێمه‌ به‌ویژدانه‌وه‌ سه‌یرێكی‌ مێژووی‌ پاك و خاوێنی‌ موسڵمانان بكه‌ین، زۆر به‌باشی‌ بۆمان ده‌رده‌كه‌وێ‌ كه‌ هیچ كاتێ‌ (ته‌قسیم) به‌ندی‌ نه‌بووه‌ له‌ناویاندا: ده‌سته‌ی‌ كاربه‌ده‌ستان جیا بكرێته‌وه‌و، زاناكانیش هه‌ڵبوێردرێن و كارو وه‌زیفه‌ی‌ سه‌ره‌كی‌ و گرنگیه‌كانیان پێنه‌درێ‌، ئه‌و ده‌مه‌ی‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خوا  له‌ژیاندا بووه‌ فه‌رمان به‌ری‌كراوه‌و، بۆ هه‌ر ئیش و كارێكی‌ تریش پیاوی‌ گونجاوو شیاوی‌ دیاری‌ كردووه‌ وه‌كو ده‌گوترێ‌: (الرجل المناسب للمكان المناسب)، هه‌ر له‌دانانی‌ (والی‌) بۆ وڵات و ناوچه‌كان، هه‌تا دیاریكردنی‌ ئامیر هێزو سه‌ر له‌شكرو فه‌رمانده‌ سه‌ربازییه‌كان، وه‌یان ناردنی‌ شاندێك بۆلای‌ ده‌سته‌ڵاتدارێك، پاشانیش سه‌رده‌می‌ خه‌لیفه‌كان هه‌روا، دوای‌ ئه‌وانیش -به‌تایبه‌تی‌ سه‌رده‌می‌ ئه‌مه‌ویی‌ و عه‌بباسیه‌كان- زۆرێكی‌ زۆرینه‌ی‌ كاربه‌ده‌ستان زاناو دیندار بوون، ئه‌گه‌رچی‌ له‌و دواییه‌دا -به‌داخه‌وه‌- دنیاداری‌ زاڵبوو به‌سه‌ر دینداریداو ئێستاش دوژمنانی‌ دیینی‌ خوا مێژووه‌كه‌یان شێواندوون و هه‌ریه‌كه‌یان كۆمه‌ڵێ‌ تێبینیان كه‌وتۆته‌ سه‌ر، هه‌رگیز ئه‌م بیروو بۆچوونه‌ ڕه‌واجی‌ نه‌بووه‌ كه‌ زاناكان له‌كاره‌ گرنگه‌كان وه‌ده‌رنێن و خه‌ڵكانی‌ نه‌زان كاره‌ سه‌ره‌كیه‌كانیان پێ‌ بسپێرێ‌، به‌ڵام ڕێككه‌وتووه‌ (هارونه‌ ره‌شید) بۆته‌ خه‌لیفه‌و، ئیمامی‌ شافیعی‌ نه‌بووه‌، ئیتر هه‌ر هۆو سه‌به‌بێك بووبێ‌ به‌به‌رهه‌ڵسكار، خۆ ئاشكرایه‌ یه‌كێ‌ له‌مه‌رجه‌كانی‌ (خه‌لیفه‌) ئه‌وه‌یه‌ لێزان و سیاسی‌ بێ‌، ئیتر مه‌لابێت، یان غه‌یره‌ مه‌لابێ‌، هه‌ر كات مه‌رجه‌كانی‌ تری‌ (ویلایه‌ت) یان بڵێین (خه‌لافه‌ت) جێبه‌جێ بوون و ئه‌مه‌ش هه‌بوو، هه‌ر ده‌بێ‌ كاروبار به‌و بسپێردرێ، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌رچی‌ (ته‌قوا)یشی‌ كه‌م بێ‌، چونكه‌ له‌و جۆره‌ كارانه‌دا لێزانی‌ و لێبڕان گرنگتره‌و به‌رژه‌وه‌ندی‌ گشتیی‌ ڕه‌چاو ده‌كرێت، نه‌ك (ته‌قوا)و (وه‌رع) و (زوهد) و نه‌شاره‌زا له‌ ڕه‌وتی‌ دنیای‌ سه‌رده‌م، واده‌بێ‌ مامۆستایه‌ك زانای‌ ئایینی‌ زۆر سه‌ر لێده‌رچووو سه‌لیقه‌داره‌ له‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ ئیش و كاره‌كاندا، هه‌یشیانه‌ سه‌ری‌ لێده‌ر ناكا، دیاره‌ هیچ كه‌سێك ناڵێت ئه‌مه‌ی‌ دووه‌میان هه‌ر ده‌بێ‌ (ویلایه‌ت)ی‌ گشتی‌ پێبسپێردرێ‌، له‌ولایشه‌وه‌ ده‌شێ‌ موسڵمانێكی‌ ساده‌و كه‌مزانست زۆر ژیرو به‌ئیداره‌و به‌توانابێ‌، ئه‌گه‌رچی‌ (مه‌لا)ش نه‌بێ‌، بێگومانه‌ ئێمه‌ كاروباری‌ گشتی‌ وڵات، وه‌یان ناوچه‌یی‌ به‌م ده‌سپێرین، به‌ڵام ده‌بێ‌ هه‌مووشمان ئه‌و ڕاستی و حه‌قیقه‌ته‌ بزانین كه‌ مامۆستاكان زۆر حه‌زیان له‌ ململانێ و چه‌له‌حانێ‌ نه‌بووه‌، كاتێ‌ زانیبێتیان -له‌ هه‌ركارێكدا- ڕێزو حورمه‌تی‌ خۆیان ناگیردرێ‌، وه‌یان هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ زانیبێتیان حه‌ق و عه‌داڵه‌تیان بۆ ناچه‌سپێ‌، ئیدی‌ له‌و كاره‌ پاشه‌كشێیان كردووه‌، وه‌یان وه‌ریان نه‌گرتووه‌ له‌ترسی‌ خوا، نه‌وه‌كو ده‌رفه‌ت نه‌درێ‌ بڕیاری‌ دادگه‌رانه‌ بده‌ن.. كاتی‌ خۆیشی‌ ڕاكردن له‌قه‌زاوه‌ت هه‌ر ئه‌وه‌ بووه‌، نه‌ك لێیان نه‌زانیبێ‌، به‌تایبه‌تی‌ سه‌رده‌مێك كه‌ به‌زۆرو ناهه‌ق ده‌سته‌یه‌ك بچنه‌ پێشێ‌ و به‌زۆر ده‌ستبگرن به‌سه‌ر كاروباری‌ وڵاتداو، بێدینیشبن، وه‌یان كه‌م دینبن، ئاشكرایه‌ كاربه‌ده‌ستی‌ ئاوا به‌گه‌زو پێوانه‌ی‌ خۆی‌ ده‌یكاو به‌رژه‌وه‌ندی‌ خه‌ڵكه‌كانی‌ خۆی‌ پێشده‌خات نه‌ك لایه‌نه‌ شه‌رعییه‌كه‌ی‌، كاتێكیش دنیای‌ ئیسلام گه‌وره‌و فراوان بوو كار كه‌وته‌ ده‌ستی‌ ئه‌مه‌ویی‌ و عه‌باسییه‌كان -ئه‌گه‌رچی‌ گشتیان موسڵمان بوون، به‌ڵام بازاڕی‌ دنیا زاڵبوو بوو- زانا پسپۆڕه‌ موسڵمانه‌كان ورده‌ ورده‌ خرانه‌ ئه‌و لاوه‌و ته‌مه‌حی‌ ئیداره‌ی‌ وڵاتیان نه‌ماو بێ‌ هیواشبوون ئه‌وكاربه‌ده‌ستانه‌ گوێیان بۆ بگرن، بۆیه‌ به‌ناچاری‌ هه‌ریه‌كه‌ چوویه‌ قوژبنێكه‌وه‌و ده‌ستی‌ دایه‌ كتێب نووسین و لێكۆڵینه‌وه‌و له‌سه‌ر ئه‌و باس و مه‌سه‌لانه‌ی‌ باسی‌ سیاسه‌ت و شێوه‌ی‌ حوكمڕانی‌ ناكه‌ن و زیان به‌ئیداره‌ی‌ كاربه‌ده‌سته‌كان ناگه‌یه‌نن، ئه‌گه‌ر كه‌سێكیشان شتێكی‌ ئاوا له‌مێشكا بووبێ‌، خێرا بڕیار ده‌رچووه‌ بۆ گرتنی‌ و، لاوانه‌شه‌ له‌سێداره‌ درابێ‌، ئیمامی‌ شافیعی‌ یه‌كێك بوو له‌وانه‌ كه‌ ڕزگاری‌ بوو.

ده‌شكرا بڕێ كات ئه‌و (والی‌)یه‌ لاوێكی‌ كاڵ و كرچ و دنیا ویست بووبێ‌ و حه‌زی‌ له‌ باسكردنی‌ حه‌ڵاڵ و حه‌رامی‌ مه‌لایان نه‌كردبێت، به‌تایبه‌ت له‌و سه‌رده‌مانه‌دا كه‌ منداڵی‌ سه‌ربێشكه‌ش ده‌كرا به‌وه‌لیعه‌هدو جێنشین و هێزو ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ربازیشیان به‌ده‌ست بووه‌، ئیتر زانایان له‌بارودۆخێكی‌ ئاوا چ بكه‌ن و چ بڵێن له‌گه‌ڵ ئه‌و جۆره‌ بنیاده‌مانه‌دا؟! ئه‌وسا ئه‌و گوشارو زۆره‌ ملێیه‌ وای‌ له‌زانایان كرد هه‌ركه‌سه‌ بڕواته‌ مزگه‌وتێكه‌وه‌و ده‌رگای‌ حوجره‌كه‌ش توند توند پێوه‌ بدا له‌داخ و حه‌سره‌تی‌ كاربه‌ده‌ستانی‌ زه‌مان، كاربه‌ده‌ستانیش به‌ئاره‌زووی‌ خۆیان –بێ‌ ڕه‌چاوكردنی‌ لایه‌نی‌ شه‌رعی‌- ده‌ستیان دایه‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ وڵات و بوونه‌ پێشه‌نگی‌ سه‌رفرازیی‌ و به‌ختیاری‌، مه‌لاش جگه‌ له‌وه‌ كه‌ جێگه‌ی‌ پێغه‌مبه‌ره‌و ده‌بێ‌ ئه‌و حاكم بێ‌ و جڵه‌وی‌ وڵات به‌ده‌ست ئه‌وه‌وه‌ بێت، هێشتا ده‌شترسا بینێرن له‌حوجره‌كه‌یدا باڵبه‌ستی‌ بكه‌ن و بیگرن، ئیتر ئه‌و جۆره‌ كرده‌وانه‌ وایان كرد كه‌ زانا به‌ڕێزه‌كانمان له‌ئیداره‌ی‌ وڵات به‌شبڕاو ببن و له‌ڕه‌وتی‌ دنیاش بێ‌ ئاگابن و، بێجگه‌ له‌هه‌ندێ‌ مه‌سه‌له‌ی‌ ده‌ستنوێژو ڕۆژوو.. هتد هیچ پرسیارێكیان لێنه‌كرێت، وه‌یان له‌لادێ‌ و گه‌ڕه‌كه‌كانی‌ شاردا پێشی‌ خۆیانیان بده‌ن بۆ سه‌ره‌خۆشی‌ نه‌خۆش و ته‌عزییه‌و ئاشته‌وایی‌ خه‌ڵكانی‌ كێشه‌دارو هه‌ندێ‌ كاری‌ زۆر بچووكتر..! به‌ڵام له‌ولاوه‌ كێ‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‌ وڵاته‌؟ كێ‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌یه‌؟ دارایی‌ به‌ده‌ست كێوه‌یه‌؟ مه‌نهه‌ج و به‌رنامه‌ی‌ وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رده‌ چۆن ده‌نووسرێ‌؟ ئه‌وانه‌ كاری‌ سیاسه‌تن نابێ‌ بیریان لێبكاته‌وه‌!!

هێندێ‌ ده‌ڵێن: مه‌لا یان ده‌بێ‌ هه‌ر له‌مزگه‌وته‌كاندا كاری‌ خۆیان بكه‌ن و نابێ‌ بچنه‌ ناو سیاسه‌ته‌وه‌، ته‌نانه‌ت حیزبایه‌تیشیان پێ‌ ڕه‌وا ناده‌ن، ڕازی‌ نین له‌حیزبێكی‌ چكۆله‌ی‌ ئیسلامیشدا -كه‌ تۆمه‌تباره‌ به‌ئیرهابی‌ و وه‌هابی‌ و كۆنه‌په‌رست!- كار بكه‌ن له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو مه‌حروومیه‌ته‌و بێبه‌شبوونه‌یان له‌ئیداره‌و خێرو خێراتی‌ وڵات، ئه‌وانه‌ ده‌ڵێن: ده‌بێ‌ زاناكان له‌مزگه‌وته‌كانه‌وه‌ هه‌ر خه‌ریكی‌ ئامۆژگاریی‌ و نه‌سیحه‌تی‌ كار به‌ده‌سته‌كان بن و نابێ‌ بیر له‌سیاسه‌ت بكه‌نه‌وه‌و ببنه‌ ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و شوراو ڕابه‌ر! چونكه‌ پسپۆڕ نین و نازانن چۆن ئیداره‌ی‌ وڵات بكه‌ن؟ سه‌رم سوڕ ده‌مێنێ‌ له‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ ڕازی‌ نابێ‌ مه‌لایه‌ك به‌و هه‌موو خوێندن و گه‌شت و گه‌ڕو ئه‌خلاقیاته‌وه‌ ببێته‌ ئه‌ندامی‌ حیزبێكیش، نه‌ك ڕابه‌رایه‌تی‌ وڵات، به‌ڵام كاروبار ده‌سپێرێ‌ به‌خه‌ڵكانێ‌ كه‌ زۆربه‌یان بڕوانامه‌یان هه‌ر نیه‌و بێ‌ ته‌جروبه‌شن، من واده‌زانم ئه‌و فیكره‌و بۆچوونه‌ ته‌نیا خزمه‌تی فیكره‌و بۆچوونی‌ عه‌لمانیه‌كانی‌ ئه‌مڕۆی‌ دنیا ده‌كا، چونكه‌ ئه‌وانن ده‌ڵێن: زانایان ده‌بێ‌ هه‌ر له‌ مزگه‌وته‌كاندا خزمه‌تی‌ خه‌ڵكی‌ گه‌ڕه‌ك بكه‌ن و، جه‌نابیشیان بۆخۆیان ده‌مڕاس و سه‌رۆكی‌ وڵاتبن هه‌ر له‌مه‌یشه‌وه‌ دابڕینی‌ (دین) له‌دنیا سه‌ری‌ هه‌ڵداوه‌.

خاوه‌نانی‌ ئه‌و بۆچوونانه‌ ده‌بێ‌ به‌ ئاشكرا ته‌وبه‌و په‌شیمانیه‌كی‌ چاك و پاك بكه‌ن و جارێكی‌ تر ئه‌وه‌ی‌ عه‌لمانیه‌كان شه‌رمیان ده‌كرد بینووسن، وه‌یان له‌سیمینارێكدا بیڵێن؛ بیری‌ لێ‌ نه‌كه‌نه‌وه‌ زانایان و شاره‌زایانی‌ دینی‌ خوا میراتگرو جێنشینی‌ پێغه‌مبه‌رانن، ده‌بێ‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خوا چۆن كاری‌ كردبێت بۆ سه‌رخستنی‌ ئه‌و دینه‌یه‌، ئه‌مانیش هه‌ر له‌و ڕێبازه‌وه‌ هه‌وڵ بده‌ن و تێبكۆشن، دیاره‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خوا  (قودوه‌) و (ئوسوه‌)ی‌ موسڵمانانه‌، به‌تایبه‌تی‌ زاناكانیان، بۆ ئه‌مه‌ش ئایه‌تی‌: (لقد كان لكم فی‌ رسول الله أسوة حسنة لمن كان یرجوا لله والیوم والآخر وذكرالله كثیرا) أحزاب/21. باشترین به‌ڵگه‌ی‌ ئه‌و ڕاستیه‌یه‌، پێغه‌مبه‌ر  خۆی‌ قیاده‌و ریاده‌ی‌ گشت موسڵمانانی‌ ده‌كرد، كاروباری‌ سه‌ربازی‌ گه‌لێ‌ جاریش خۆی‌ نه‌خشه‌ی‌ بۆ دا ده‌ناو، هه‌ر خۆیشی‌ سه‌ركرده‌ی‌ به‌ره‌ی‌ جه‌نگه‌كانی‌ ده‌كرد، په‌یوه‌ندی‌ به‌ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ هه‌ر خۆی‌ هه‌ڵیده‌سووڕان، نامه‌و شاند ناردن بۆلای‌ پاشاكان و سه‌رۆك عه‌شیره‌ت و قسه‌و دانیشتن له‌گه‌ڵ خاوه‌ن نامه‌كاندا هه‌ر بۆ خۆی‌ بوو، له‌لایه‌كه‌وه‌ وه‌حیی‌ و نیگای‌ وه‌ر ده‌گرت، له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ سه‌رپه‌رشتی‌ باروو حاڵی‌ گشتی‌ موسڵمانانی‌ ده‌كرد، ئیمام و خه‌تیبی‌ موسڵمانان بوو، هه‌روه‌كو داوه‌ریی‌ خه‌ڵكیشی‌ ده‌كرد، مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ كه‌ (دین)، وه‌یان بڵێین زاناو شاره‌زایانی‌ ئیسلام ده‌بێ‌ له‌ته‌واوی‌ كاروباری‌ ژیانی‌ وڵاتدا ده‌ستیان هه‌بێت، نابێ‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌كه‌م ته‌ماشا بكرێن، وه‌یان ئه‌وه‌نده‌ دوور بخرێنه‌وه‌ له‌ڕه‌وتی‌ دنیای‌ سیاسه‌ت و ئاگایان له‌هیچ شتێك نه‌مێنێ‌، ئێمه‌ ڕامان وایه‌ ده‌بێ‌ زاناكان پێشه‌نگ و سه‌رقافڵه‌ی‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ كاروباری‌ ئایین و دنیابن، چونكه‌ ئه‌وكاته‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خوا، پێغه‌مبه‌ر بوو وه‌حیی‌ بۆ ده‌هات، له‌هه‌مانكاتدا ده‌هاته‌ بازاڕیش تا بزانێ‌ چ باسه‌و خه‌ڵكی‌ چی‌ ده‌كا؟ بۆیه‌ ده‌ست ده‌خاته‌ ناو گه‌نمه‌ خوساوه‌كه‌ی‌ كابراو پێیده‌فه‌رموێ‌: (من غشنا فلیس منا..)، ئێمه‌ ئه‌و سیاسه‌ته‌ی‌ دوورخستنه‌وه‌ی‌ زانایان له‌ گۆڕه‌پانی‌ ژیان و ڕابه‌رایه‌تی‌ ئوممه‌ت، به‌سیاسه‌تێكی‌ گه‌نده‌ڵی‌ داده‌نێین، بۆچی‌ ئه‌گه‌ر مه‌لایه‌ك و نامه‌لایه‌ك له‌یه‌ك كۆلێژدا بخوێنن و ده‌ربچن، خۆ –گومانیش نیه‌ كه‌ مه‌لاكه‌ زۆر زرنگترو دڵسۆزتره‌-كه‌چی‌ نا مه‌لاكه‌ كارو وه‌زیفه‌ی‌ شیاوو به‌رزی‌ ده‌درێتێ‌ و به‌ڕۆشنبیریش داده‌نرێت، به‌ڵام مه‌لاكه‌ نه‌خۆی‌ و، نه‌ بڕوانامه‌كه‌ی‌ ڕه‌واج و بازاڕی‌ نابێ‌! مه‌لاش ئه‌گه‌ر باسی‌ سیاسه‌ت بڤه‌ نه‌بێ‌ بۆی‌ وه‌ك ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی‌ تره‌ به‌هاوڵاتی‌ پله‌ یه‌كه‌م دابنرێت و سه‌رو سیماو بڕوانامه‌ی‌ بخوات، ده‌بێ‌ چی‌ كه‌متر بێ له‌و خه‌ڵكانه‌ی‌ تره‌..؟! خۆ بێجگه‌ له‌وه‌ش ئه‌گه‌ر ویژدان هه‌بێت چاوێك بگێڕدرێ‌ -هه‌ر هیچ نه‌بێ‌- به‌شۆڕشه‌كانی‌ گه‌لی‌ كورددا، چاك ده‌زانرێ‌ كه‌ هه‌ر مه‌لا بووه‌ جه‌ماوه‌ری‌ بێدارو وشیار كردۆته‌وه‌و پاشانیش خۆی‌ قیاده‌ی‌ ڕاپه‌ڕین و شۆڕشێكی‌ دوورو درێژی‌ كردووه‌: له‌كوردستانی‌ عێراقدا سه‌ركرده‌و فه‌رمانده‌ی‌ زۆر دیاری‌ ناو مێژوو، شێخ مه‌حموود، دواتریش مه‌لا مسته‌فای‌ بارزانی‌، له‌ كوردستانی‌ توركیه‌یش شێخ سه‌عیدی‌ پیران، دیاره‌ كه‌ جوامێرانه‌ هه‌ڵساو بووه‌ به‌ خه‌مخۆری‌ ئه‌و میلله‌ته‌ سته‌مدیده‌یه‌، له‌كوردستانی‌ ئێرانیش پیاوی‌ وه‌كو قازی‌ محمد ریاده‌ی‌ ئه‌و شۆڕشه‌ی‌ كردووه‌، به‌شایه‌تی‌ مێژووش زۆر سه‌ركه‌وتوانه‌ خزمه‌تی‌ شۆڕشه‌كه‌یان كردووه‌ و نزیك به‌ئه‌نجام به‌ده‌ستهێنان بوونه‌ته‌وه‌، ئه‌گه‌ر سیاسه‌تی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ هێشتبای‌، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ كورد هه‌ركات نزیك بووبێته‌وه‌ له‌ هه‌ده‌ف و ئامانجی‌ خۆی‌ كراوه‌ته‌ قوربانی‌ سیاسه‌ته‌ گه‌نده‌ڵه‌كانیان و به‌زه‌ییان پێیا نه‌هاتووه‌ته‌وه‌و هه‌ره‌سیان پێ هێناوه‌، وا ده‌زانم هه‌ره‌س هێنانه‌كه‌ی‌ هی‌ ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ پیاوه‌ دینداره‌كه‌، یا زاناكه‌ لێی‌ نه‌زانیبێ‌، به‌ڵكو له‌وانه‌یه‌ خۆی‌ و گه‌له‌كه‌ی‌ ته‌سلیم به‌وان نه‌كردبێت و باش به‌ئاره‌زووی‌ ئه‌وان ملی‌ ڕانه‌كێشابێت، ئه‌وه‌ته‌ ئێستاش پاش ئه‌و هه‌موو ته‌سلیم بوونه‌یه‌ ئایینده‌ی‌ كورد هه‌ر نادیاره‌و كه‌س نازانێ‌ چاره‌نووس چۆن ده‌بێ‌؟ ئومێده‌وارین ئه‌مجاره‌ش وه‌كو جارانی‌ پێشوومان پێنه‌كه‌ن و نه‌مانده‌نه‌ به‌یعی‌ كڕین و فرۆشتنێك، وه‌كو شۆڕشه‌كانی‌ تر؛ ئه‌گه‌ر ئاماژه‌یه‌كیش بۆ سه‌رهه‌ڵدانی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامی‌ له‌كوردستان/ عێراق بكه‌ین، دووباره‌ ده‌بینین له‌ژێر ریاده‌ی‌ مامۆستا مه‌لا عوسمانی‌ ڕه‌حمه‌تیدا، له‌ ماوه‌یه‌كی‌ زۆر كه‌مدا قۆناغی‌ زۆری‌ بڕی‌ و، زۆر سه‌ركه‌وتوانه‌ له‌ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ی‌ كوردستاندا به‌په‌له‌ گه‌شه‌ی‌ ده‌كردو قبووڵی‌ جه‌ماوه‌رو گه‌ل بوو، وه‌شان به‌شانی‌ ڕووداوه‌ نوێیه‌كان سه‌ركه‌وتوانه‌ هه‌نگاوی‌ ده‌ناو تووشی‌ ته‌نها هه‌ڵه‌یه‌كی‌ سیاسیش نه‌بوو، لای‌ جه‌ماوه‌ری‌ كوردستان، بگره‌ لای‌ سیاسی‌ و لایه‌نه‌ سیاسی‌یه‌كانی‌ كوردستانیش جێی‌ ڕه‌زامه‌ندی‌ بوو، لای‌ دراوسێكانمان سیاسه‌تی‌ ڕۆشن و په‌سه‌ندی‌ هه‌بوو، به‌ڵام بۆ دوایی‌ كه‌ ناحه‌زان نه‌یانویست ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ ئا به‌و پێیه‌ گه‌شه‌ بكاو كۆنترۆڵی‌ كوردستان بكا، هه‌ڵسان ده‌یان گیرو گرفتیان بۆ نایه‌وه‌، بچوكه‌كه‌یان ته‌فره‌قه‌و ماڵ ماڵۆكێ‌ و منوو تۆیی‌ و، ده‌ره‌نجامیش به‌و شێوه‌یه‌ دیتمان چی‌ به‌سه‌ردا هات، هه‌روه‌كو شۆڕشه‌كانی‌ تری‌ گه‌لی‌ كوردی‌ لێهات، خۆ دیاره‌ بێ‌ هه‌ڵه‌ش هه‌ر نه‌بووه‌، دیسانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر سه‌رنجێكی‌ شۆڕشی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران بدرێت، پاش له‌بنهێنانی‌ (2500) ساڵه‌ی‌ ڕژێمی‌ شاهنشایی‌، به‌قیاده‌ی‌ ئیمام خومه‌ینی‌ -ره‌حمه‌تی‌- چاك چاك ده‌زانرێ‌ كه‌ زانایان نه‌ك هه‌ر ئه‌ندامێتی‌ حیزبێكیان پێ‌ ڕه‌وا نه‌بینرێ‌، به‌ڵكو توانیویانه‌ گه‌وره‌ترین زلهێزی‌ دنیای‌ سه‌رده‌می‌ خۆی‌ له‌بنبێنێ‌ و، له‌جێی‌ ئه‌ویشدا ده‌ستووری‌ ئیسلامیی‌ ڕابگه‌یه‌نێت و، پاشانیش جێگا زۆر گرنگه‌كانی‌ ئێستاش –پاش (24) ساڵ هه‌ر به‌ده‌ستی‌ (مه‌لا)كانه‌وه‌یه‌، رابه‌رایه‌تی‌ هه‌ر مه‌لا، سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌ر مه‌لا، وه‌زاره‌ته‌ گرنگه‌كان هه‌ر مه‌لا، وه‌زیری‌ اگلاعات هه‌ر مه‌لا، وه‌زیری‌ ناوخۆ هه‌ر مه‌لا هێزی‌ قه‌زایی‌ هه‌ر مه‌لا.. وه‌ هه‌روه‌ها، له‌گه‌ڵ ئه‌و ململانێیه‌دا له‌گه‌ڵیاندا ده‌كرێت له‌لایه‌ن زلهێزه‌كانه‌وه‌ توانیویانه‌ خۆیان و جه‌ماوه‌ره‌كه‌یان له‌و هه‌ڵدێرانه‌ بپارێزن، جه‌نگی‌ سه‌پێنراوی‌  (8) ساڵه‌ی‌ عێراق، كه‌ هه‌موو چه‌كێكی‌ حه‌رام و كۆ كوژیی‌ هه‌بوو له‌به‌رامبه‌ر ئێرانه‌وه‌ درایه‌ (صدام)، به‌ڵام زۆر به‌ژیرانه‌و به‌رپرسانه‌ -پاش ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ دنیادا- خۆیانیان هێنایه‌ ده‌رێ‌ و، سه‌دامی‌ نۆكه‌رو به‌كرێگیراوی‌ ئه‌م لاو ئه‌ولاش، هه‌ر درێژه‌ی‌ به‌تاوانه‌كانی‌ خۆیدا، تا ده‌ره‌نجام خه‌یانه‌تی‌ به‌ خۆیی‌ و سوپای‌ دلێری‌ عێراق و گه‌لی‌ عێراق و خاكی‌ عێراق و دینی‌ عێراق كردو، ئه‌و وڵاته‌ (دار الخلافه‌)یه‌ی‌ ته‌سلیمی‌ بێگانه‌ كردو ئه‌و هه‌موو سه‌ربازه‌ بێ‌ دیفاعانه‌ی‌ خسته‌ به‌ر كرۆزو هۆك و فڕۆكه‌ی‌ شه‌به‌ح و (بی‌ 51) و (بی‌ 52) ئینگلیزو ئه‌مریكا، ده‌ ئاخۆ سیاسه‌تی‌ ئه‌و مه‌لایانه‌ باشبوو، یان سیاسه‌تی‌ ئه‌و (عه‌میله‌)..؟

ده‌كه‌وابوو ئه‌و قسه‌یه‌ زۆر هه‌ڵه‌یه‌ كه‌ به‌گشتی‌ بگوترێ‌: سیاسه‌تی‌ مه‌لایان به‌كه‌ڵك نایه‌ت، ئه‌وه‌ش هه‌ر هه‌ڵه‌یه‌ كه‌سێ‌ پێی‌ وابێ‌ هه‌ركه‌سێك له‌زانكۆكانی‌ خۆرئاوا، یان خۆرهه‌ڵات ده‌رچێ‌، وه‌یان ئه‌ڵقه‌ له‌گوێی‌ ئه‌وان بێت –ئه‌گه‌رچی‌ بڕوانامه‌شی‌ نه‌بێ‌- سیاسه‌تی‌ سه‌ركه‌وتووه‌و ده‌توانێ‌ سه‌ركه‌وتوانه‌ وڵاته‌كه‌ی‌ وه‌پێش به‌رێ..! ده‌كرێت ئه‌مه‌ بگوترێ‌: كه‌ (مه‌لا) چونكه‌ عه‌ماله‌ت و خۆ فرۆشی‌ و دینفرۆش و نیشتمانفرۆشی‌ پێناكرێ‌ و ناتوانێ‌ ته‌سلیمی‌ ئه‌و زلهێزانه‌ ببێ‌، لێی‌ قبووڵ نه‌كرێ‌ و بڕێ‌ جار زوو له‌ناو ببرێ‌، به‌ڵام عه‌میلێك –ئه‌گه‌رچی‌ زیانیش به‌ هه‌موو خه‌ڵكانی‌ دنیا بگه‌یه‌نێت- چونكه‌ جێگای‌ ره‌زامه‌ندی‌ ئه‌وانه‌ هه‌ر بمێنێته‌وه‌ هه‌تا به‌رژه‌وه‌ندییان ته‌واو ده‌بێ‌! ئه‌مه‌ش زۆر جێگه‌ی‌ خه‌م و خه‌فه‌ته‌ كه‌ له‌لایه‌ن ئیسلامیه‌كانیشه‌وه‌ هه‌ر ئه‌و ڕێزه‌ی بگیرێت و بگوترێ‌ كه‌: زانایان مافی‌ به‌شداربونی‌ سیاسه‌تیان نیه‌، زۆر به‌زه‌قیش له‌ناو هه‌ندێ‌ حیزبی‌ ئیسلامیشدا ئه‌و سیاسه‌ته‌ پیاده‌ ده‌كرێت، مه‌لایه‌كی‌ زۆر باش و به‌ته‌مه‌ن و به‌عیلم و به‌ته‌قواو وریاو شاره‌زا له‌مزگه‌وتێكدا هه‌ر كارو وه‌زیفه‌ی‌ پێش نوێژی‌ و وتاری‌ هه‌ینی‌ و وانه‌ وتنه‌وه‌ی‌ پێ‌ ده‌درا، به‌ڵام خه‌ڵكانێكی‌ زۆر له‌خواری‌ ئه‌وه‌وه‌، كه‌مزانست، كه‌م ته‌جروبه‌، نه‌ناسراو ده‌برایه‌ سه‌ری‌ سه‌ره‌وه‌و سیاسه‌تیشی‌ قبووڵ بوو، له‌ولایشه‌وه‌ عه‌لمانیه‌كان هه‌رگیز ڕازی‌ نابن مه‌لاكان له‌ژێر سێبه‌ری‌ خۆیاندا بۆ خۆیان كار بكه‌ن و وه‌زیفه‌ی‌ گرنگ و به‌رزیان بدرێتێ‌، به‌ڵام بۆ خۆیان و له‌ژێر سێبه‌ری‌ خۆیاندا هه‌موو كارێكی‌ سیاسییانه‌ به‌مه‌لاكان ده‌كه‌ن و ته‌نانه‌ت بۆ (په‌رله‌مان)یش هه‌ر شیاون و رایان وه‌ر ده‌گرن، ئه‌وه‌یه‌ به‌ دوو (كه‌یل) پێوانه‌ ده‌كرێت، ئه‌گه‌ر مه‌لا بۆ خۆی‌ و، بۆ ئیسلامه‌كه‌ی‌ -سه‌ربه‌خۆ- حیزبێك دابمه‌زرێنێ‌ –هه‌رگیز لێی‌ قبووڵ ناكرێ‌ و، سیاسه‌تی‌ جێگه‌ی‌ ره‌زامه‌ندی‌ نیه‌، كه‌چی‌ ئه‌گه‌ر بۆ حیزبێكی‌ عه‌لمانی‌، وه‌یان بۆ حكومه‌تێكی‌ عه‌لمانی‌ كار بكا، زۆر بلیمه‌ت و زرنگ و سیاسه‌تمه‌داره‌..!!

ئه‌ركی‌ مزگه‌وت و ده‌ره‌وه‌ی‌ مزگه‌وت هه‌ر له‌سه‌رشانی‌ ئیمامی‌ ئه‌بوو به‌كره‌! مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ ده‌بوو به‌ ئه‌بوو به‌كریان گوتبا: له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌و حورمه‌ت و ڕێزه‌ی‌ پێشنوێژی‌ مزگه‌وته‌ت له‌ده‌ست نه‌ده‌یت ده‌خیل سه‌د ده‌خیل له‌بازنه‌ی‌ مزگه‌وت مه‌چۆره‌ ده‌رێ‌ و تێكه‌ڵی‌ سیاسه‌ت مه‌كه‌، ئه‌گینا مه‌ردم وه‌ك جاری‌ جاران -به‌ر له‌وه‌ ببیته‌ خه‌لیفه‌- گوێبیستی‌ قسه‌و گوتارت نابن، چونكه‌ پێشنوێژ هه‌ر ده‌بێ‌ له‌ میمبه‌ری‌ مزگه‌وته‌كانه‌وه‌ فه‌رمان به‌چاكه‌ بداو، رێ‌ له‌خراپه‌ بگرێت، له‌وه‌ به‌ولاوه‌ ئه‌گه‌ر خۆی‌ بخاته‌ ناو ململانێی‌ (ئه‌نصار) و (مهاجر)ه‌وه‌ بۆ دامه‌زراندنی‌ (خه‌لافه‌ت)ـه‌كه‌ی‌، وه‌یان دواتر ئه‌گه‌ر ببێته‌ سه‌ركرده‌ی‌ (سوپا)و ڕووبه‌ڕووی‌ عه‌ره‌به‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌كان ڕاوه‌ستێ‌، به‌تایبه‌تی‌ ئه‌گه‌ر له‌و نێوانه‌دا خه‌ڵكێكیش بكوژرێت، جێگه‌و پێگه‌ی‌ خۆی‌ لای‌ جه‌ماوه‌ر له‌ده‌ست ده‌داو لای‌ خه‌ڵكی‌ به‌پیاوێكی‌ سیاسی‌ و دڵڕه‌ق ده‌درێته‌ قه‌ڵه‌م، به‌ر له‌وه‌ به‌پیاوێكی‌ ڕۆحی‌ و په‌پووله‌ی‌ ناو مزگه‌وت دابنرێت، چونكه‌ ئه‌گه‌ر جه‌ماوه‌ر تێگه‌یه‌نرابێ‌ و پێگه‌یه‌نرابێت كه‌ ئیسلامی‌ میحرابی‌ مزگه‌وت و گۆڕه‌پانی‌ جیهاد هه‌ر یه‌ك ئیسلامه‌ ئیتر هه‌رگیز هه‌ڵه‌ی‌ ئاوا ناكاو دوێنێ‌ و ئه‌مڕۆی‌ ئه‌و پێشنوێژه‌ به‌دووچاو سه‌یر ناكا، ئه‌و بیرو بۆچوونانه‌ هی‌ په‌نجا ساڵ له‌مه‌و پێشه‌و ئێكسپایه‌ر بوون، به‌ده‌ر له‌وه‌ش مه‌لا ڕێزو حورمه‌تی‌ بۆ یه‌كراوو (موزه‌ییه‌فی‌)ی‌ بۆچییه‌؟ مه‌لا نه‌توانێ‌ باسێكی‌ كاروباری‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ سه‌رده‌م بكاو، حاكمیه‌تی‌ خوا بخاته‌وه‌ گه‌ڕ، ده‌بێ‌ چ ڕێزێكی‌ مابێ‌ هه‌م خۆی‌ و، هه‌م بیرو باوه‌ڕه‌كه‌ی‌؟

كه‌وابوو چار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گه‌ل و جه‌ماوه‌ر ئاستی‌ ڕۆشنبیری‌ ئیسلامییانه‌ی‌ په‌ره‌ پێبدرێت و مه‌لا بخرێته‌وه‌ جێگه‌ ئه‌سڵه‌كه‌ی‌ خۆی‌ (پێشنوێژی‌ مزگه‌وت) و به‌رپرسی‌ كاروباری‌ ده‌وڵه‌ت له‌و ناوچه‌یه‌دا، وا ده‌زانم به‌ته‌نها دوژمنانی‌ دینی‌ خوا ڕازی‌ نین مه‌لا و زانای‌ ئایینی‌ له‌مزگه‌وت بێته‌ ده‌رێ‌ و خۆی‌ بدات به‌ده‌م سیاسه‌تی‌ دنیای‌ ئه‌مڕۆوه‌و نه‌هێڵێ‌ كاره‌ سه‌ره‌كیه‌ ئیسلامییه‌كان بكه‌ونه‌ ژێر ده‌ستی‌ ئه‌وان، ئه‌گه‌ر دیینی‌ خوا ڕیسواو كه‌مقه‌در بوو، وه‌یان فڕیدرایه‌ زاویه‌یه‌كی‌ مزگه‌وته‌وه‌، ئه‌گه‌ر مه‌لا نه‌یه‌ته‌ ده‌ر، ده‌بێ‌ كێ‌ بێته‌ ده‌رو ده‌نگی‌ ئه‌و شته‌ ناپه‌سه‌ندانه‌ بدا؟ ئه‌مه‌ له‌ لایه‌كه‌وه‌، له‌لایه‌كی‌ دیكه‌شه‌وه‌ ڕێزو حورمه‌ت ته‌نها له‌پاڵ ڕێزو حورمه‌تی‌ ئیسلامدایه‌، كه‌ئیسلامه‌كه‌ ڕێزی‌ نه‌ما، ده‌بێ‌ كێ‌ ڕێز له‌و مه‌لاو زانایانه‌ بنێ‌..؟ خۆ به‌گژاچوونی‌ كاری‌ ناشه‌رعیی‌ و پێچه‌وانه‌وه‌ی‌ دیینی‌ خوا، جیهاده‌ له‌ڕێی‌ خوادا: (یجاهدون فی‌ سبیل الله ولا یخافون لومة لائم..).

هیوادارم به‌ره‌و تێگه‌یه‌شتنێكی‌ لووتكه‌و، به‌ره‌و ئاسۆیه‌كی‌ ڕۆشن گشتمان بێ‌ وچان و بێماندووبوون ڕێ‌ بگرینه‌ به‌ر هه‌تا ده‌گه‌ینه‌ پیرۆزیی‌ و، پیرۆز ده‌بین.

جومادی‌ دووه‌می‌ 1423ك – ئابی‌ 2003ز

   ‌ 3553 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
24/01/2015

123
هه‌موو مافه‌کان پارێزراوه بۆ ماڵپه‌ڕی مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د کاکه محمود - ساڵی دامه‌زراندن: 1428 - 1439 / 2008 - 2018
Create By: Telerik For IT Solutions
Facebook