<bgsound src="sher.wav" loop="infinite">
 
بۆچوون و فه‌تواکانی
ئایا مردوو له‌ گۆڕدا ده‌بیسن .؟!!

ئایا مردوو له‌ گۆڕدا ده‌بیسن .؟!!

خاوه‌نی‌ (أضوا‌ء البیان) له‌ ته‌فسیری‌ ئایه‌تی‌ (80)ی‌ سووره‌ی‌ نه‌مل (إنك لاتسمع الموتی‌) ده‌ڵێت: قسه‌ی‌ په‌سه‌ند لای‌ زانایان ئه‌وه‌یه‌ كه‌: مردوو له‌ گۆڕدا قسه‌ ده‌بیسێ‌، چونكه‌ یه‌كه‌م: له‌و باره‌وه‌ فه‌رمووده‌یه‌كی‌ زۆرو زه‌به‌نده‌ هاتووه‌و (طعن)یش نه‌كراون، له‌ولایشه‌وه‌ نه‌وتراوه‌ كه‌ ئه‌و بیستنه‌ی‌ مردووانه‌ تایبه‌ته‌ به‌ كه‌سێكه‌وه‌، یان به‌كاتێكه‌وه‌. پێشه‌وا (بوخاریی‌) ده‌ڵێت: ((إن نبـی الله  أمر یوم بدر بأربعة وعشرین رجلا من صنادید قریش، فقذفوا فی طوی‌ من أطوا‌ء بدر خبیث مخبث، وكان إذا ظهر علی‌ قوم أقام العرصة ثلاث لیال، فلما كان ببدر الیوم الثالث أمر براحلته فشد علیها رحلها، ثم مشی‌ وتبعه أصحابه، قالوا: ما نری‌ ینطلق إلا لبعض حاجته، حتی‌ قام علی‌ كفه‌ الركی فجعل ینادیهم بأسمائهم وأسما‌ء آبائهم: یا فلان ابن فلان! و یافلان ابن فلان! أیسركم أنكم أطعتم الله ورسوله، فإنا قد وجدنا ربنا حقا، فهل وجدتم ما وعدكم ربكم حقا؟ قال: فقال عمر: یا رسول الله ! ما تكلم من أجساد لا أرواح لها!! فقال رسول الله : ((والذی نفسي بیده ما أنتم بأسمع لما أقول منهم)) به‌ڵێ‌ په‌یامبه‌ر  سوێندی‌ خوارد كه‌ هه‌رگیز زیندووه‌كان له‌ مردووه‌كان باشتر نابیسن، كه‌وابوو ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ به‌ راشكاوی‌ دان به‌ بیستنی‌ مردوو له‌ گۆردا ده‌نێ‌. دیاره‌ كه‌ نه‌یشی‌ فه‌رمووه‌ ئه‌م بیستنه‌ ته‌نها بۆ كوژراوه‌كانی‌ به‌دره‌، ئه‌وه‌یش (قه‌تاده‌) ئه‌یڵێت: كه‌ گوایا خوای‌ گه‌وره‌ ئه‌وانه‌ی‌ زیندوو كردووه‌ته‌وه‌، ئه‌وجا پێغه‌مبه‌ر  بانگی‌ لێكردوون، هه‌ر له‌خۆیه‌وه‌ بێ‌ به‌ڵگه‌ ئه‌یڵێت!!. (عه‌بدوڵڵای‌ كوڕی‌ عومه‌ر) "خوایان لێ‌ ڕازی‌ بێ‌" ئه‌ڵێت: په‌یامبه‌ر  چووه‌ لای‌ بیری‌ (قوله‌یب)و فه‌رمووی‌: ((هل وجدتم ماوعد ربكم حقا؟)) پاشان فه‌رمووی‌: ((إنهم الآن یسمعون ما أقول))، دڵنیابن كه‌ ئێستا ئه‌وانه‌ گوێیان لێیه‌ من چیان پێ‌ ده‌ڵێم. دوایی‌ ئه‌م قسه‌و باسه‌یان بۆ خاتوو عائیشه‌ گێڕایه‌وه‌، ئه‌ویش وتی‌: ده‌كرێ‌ مه‌به‌ستی‌ په‌یامبه‌ر  ئه‌وه‌ بووبێ‌ له‌: ((إنهم الآن لیعلمون أن الذی كنت أقول لهم هو الحق)). كه‌ ئیتر ئێستا چاك ده‌زانن ئه‌وه‌ی‌ كه‌ پێشتر من پێم ئه‌وتن راسته‌. وه‌ ئه‌و ئایه‌ته‌ی‌: [إنك لا تسمع الموتی‌..]ی‌ كرده‌ به‌ڵگه‌ بۆ قسه‌كه‌ی‌ خۆی‌، (بوخاریی) ڕیوایه‌تی‌ كردووه‌. به‌ڵێ‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ هیچ ئایه‌تێك نییه‌ كه‌ بێ پێچ و په‌نا نه‌بیستنی‌ مردوو له‌ گۆڕدا ره‌ت بكاته‌وه‌، له‌ولایشه‌وه‌ فه‌رمووده‌ زۆره‌ بۆ بیستنی‌، كه‌وابوو ئه‌و فه‌رمودانه‌ به‌ ته‌ئویلی‌ هاوه‌ڵێك له‌ هاوه‌ڵان ره‌ت ناكرێنه‌وه‌، خاتوو (عائیشه‌)یش هه‌ر به‌بیرو بۆچوونی‌ خۆی‌ به‌ ته‌نها ئه‌وه‌ی‌ به‌و جۆره‌ لێك دایه‌وه‌، وه‌ پێشه‌وا (بوخاریی‌) له‌ ئه‌نه‌سه‌وه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌: ((إن النبـي  قال: إن العبد إذا وضع فی‌ قبره وتولی‌ عنه أ صحابه، و إنه لیسمع قرع نعالهم، أتاه ملكان فیقعدانه فیقولان ما كنت تقول فی هذا الرجل محمد  فیقول: أشهد أنه عبدالله ورسوله، فیقال: انظر إلی‌ مقعدك من النار أبدلك الله به مقعدا من الجنة..)). جا ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ به‌ راشكاویی‌ دان ئه‌نێت به‌وه‌دا كه‌: مردووه‌كه‌ ته‌نانه‌ت ته‌قه‌ی‌ پێڵاوی‌ خه‌ڵكه‌كه‌ ده‌بیسێ‌، ئیتر هه‌ر ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ به‌ڵگه‌ بۆ ئه‌وه‌ كه‌ مردوو ببیستێ‌. وه‌ پێشه‌وا موسلیمیش هه‌مان مه‌به‌ست دێنێت، به‌ڵام به‌ چه‌ند ده‌سته‌واژه‌یه‌كی‌ تر بۆ پشتگیریی‌ ئه‌و باسه‌ پشتیوانن. جا كه‌وابوو ئایه‌تی‌: [إنك لا تسمع الموتی‌..].. [وما أنت بمسمع من فی‌ القبور] له‌سه‌ر ڕاست ترین ته‌فسیر دژی‌ ئه‌وه‌ ناوه‌ستن، كه‌ تۆ ناتوانی‌ هه‌ق به‌و بێ‌ باوه‌ڕانه‌ ببیسێنی‌ كه‌ خوا دڵی‌ مراندوون و سزایان له‌سه‌ر كه‌وتووه‌، به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ ئه‌وان كه‌ڵكی‌ لێوه‌رگرن، بۆ ئه‌مه‌یش (ئیبنی‌ ته‌یمیه‌) له‌ (مجموع الفتاوی‌)دا ئه‌ڵێت: (وقد یعاد الروح إلی‌ البدن فی غیر وقت المسألة.. كما جا‌ء عن النبـي : ((ما من رجل یمر بقبر الرجل الذی كان یعرفه فی الدنیا فیسلم علیه إلا رد الله علیه روحه حتی‌ یرد علیه السلام)). (فهو حدیث متفق علی‌ ضعفه، ما رواه أحد ممن یروی الصحیح، فلم یڕد فی الكتب السته‌ أو كتب الحدیث المعتمدة، وإنما رواه الدیلمی فی الفردوس من روایة عبد الرحمن بن زید قال ابن الجوزی: (أجمعوا علی‌ ضعفه). له‌ (سنن)ی‌ ئه‌بو داودیشدا هاتووه‌: ((أن النبـي  قال: من أفضل أیامكم یوم الجمعة فیه خلق آدم وفیه قبض وفیه النفخة وفیه الصفقة فأكثروا علي من الصلاة فیه فإن صلاتكم معروضة علي، قالوا یا رسول الله وكیف تعرض صلاتنا علیك وقد أرمت، یعنی: بلیت، فقال: إن الله عزوجل حرم علی‌ الأرض أن تأكل أجساد الأنبیا‌ء)) رواه أحمد وأبوداود وابن ماجة وابن حبان فی صحیحه والحاكم وصححه. (صححه الألبانی فی صحیح الترغیب والترهیب 1674). سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌مه‌ش، هه‌ر بۆ پشتگیریی‌ ئه‌م باسه‌یه‌ چه‌ندین فه‌رمووده‌ی‌ تر هه‌یه‌، به‌ڵام باس كردنیان له‌م جێگایه‌دا درێژه‌ ده‌كێشێت، بێگومان هه‌موویان ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نن كه‌ مه‌ردوم له‌گۆڕدا به‌ (له‌ش و به‌ رۆح) خۆشیی‌ و، ناخۆشیی‌ ده‌زانێ‌، هه‌ر بۆیه‌ په‌یامبه‌ر  فه‌رمانی‌ به‌ هاوه‌ڵان كرد كه‌ سڵاو له‌ مردووه‌كان بكه‌ن: ((عن عائشة رضی الله عنها قالت: كیف أقول یارسول الله ؟ تعني في زیارة القبور، قال قولی: السلام علی‌ أهل الدیار من المؤمنین والمسلمین ویرحم الله المستقدمین منا والمستأخرین وإنا إن شا‌ء الله بكم للاحقون)) رواه مسلم. (إبن القیم) له‌ كتێبی‌ (الروح)دا ده‌ڵێت: ئایا مردووان هه‌ست به‌ سه‌ردانی‌ زیندوان ئه‌كه‌ن كاتێ‌ دێنه‌ لایان؟ بۆ وه‌ڵامی‌ ئه‌وپرسیاره‌ ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ ده‌هێنێ‌: ((ما من مسلم یمر علی‌ قبر أخیه كان یعرفه فی الدنیا فیسلم علیه، إلا رد الله علیه روحه حتی‌ یرد علیه السلام)). (إسناده ضعیف، سبق تخریجه آنفا). جگه‌ له‌مه‌یش فه‌رموده‌ی‌ تر زۆره‌ بۆ پشتگیریی‌ ئه‌و باسه‌، وه‌ك: ((عن عائشة "رضی الله عنها" مامن رجل یزور قبر أخیه ویجلس عنده إلا استأنس به ورد علیه، حتی‌ یقوم)). (إسناده ضعیف جدا). وه‌ پیشه‌وا (موسلیم) ئه‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ (عه‌مری‌ كوری‌ عاص) له‌سه‌ره‌ مه‌رگه‌كه‌یدا زۆر گریاو پشتی‌ له‌ دانیشتوان كردو ڕووی‌ له‌ دیواره‌كه‌ نا.. پاشان وتی‌.. (( فإذا أنا مت فلا تصحبني نائحة ولا نار، فإذا دفنتمونی فسنوا علي التراب سنا، ثم أقیموا حول قبري قدر ما تنحر الجزور، ویقسم لحمها، حتی‌ استأنس بكم وانظر ماذا أراجع به رسل ربي..)) ئینجا (ئیبنی‌ قه‌ییم) ده‌ڵێت: ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌یه‌ كه‌ مردوو زیندوو ده‌ناسێ‌ و پێوه‌ی‌ هۆگر ده‌بێ‌.. هه‌روه‌ها ناوبراو له‌سه‌ر باسه‌كه‌ی‌ ده‌رواو ده‌ڵێت: ((ویدل علی‌ هذا أیضا ماجری‌ علیه عمل الناس قدیما وإلی‌ الآن من تلقین المیت فی‌ قبره.. وقد سئل الامام أحمد –رحمه الله- فاستحسنه وأصبح علیه بالعمل)) وه‌ ئه‌م فه‌رموده‌ش دێنێ‌ –هه‌ر چه‌ند لاواز بێت-((إذا مات أحدكم فسویتم علیه التراب فلیقم أحدكم رأس قبره فیقول: یا فلان بن فلانة.. اذكر ما خرجت علیه من الدنیا شهادة أن لاإله إلاالله، وأن محمدا رسول الله، وأنك رضیت بالله ربا وبالاسلام دینا، وبمحمد نبیا ورسولا، وبالقرآن إماما)). (ضعفه الألبانی فی إروا‌ء الغلیل 753). پاشان (ابن القیم) ده‌ڵێت: ئه‌م فه‌مورده‌یه‌ هه‌ر چه‌ند سابت نه‌بوو، به‌ڵام موسڵمانان له‌ شارو گونده‌كاندا به‌رده‌وام كاریان پێكردووه‌ به‌ بێ‌ ململانێیه‌كی‌ ئه‌وتۆ، وه‌ هه‌روه‌ها كۆبوونه‌وه‌ی‌ موسڵمانان "خۆرهه‌ڵات و خۆرئاوا" به‌و هه‌موو زانا به‌رێزانه‌و ئاگادار به‌فه‌رمووده‌و فیقه‌و به‌كار پێكردنی‌.. ئه‌وانه‌ هه‌موو ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ مردوو قسه‌ ده‌بیستێ‌، گومانی‌ نییه‌ (ته‌ڵقین)یش به‌شێكه‌ له‌وه‌. ئه‌مه‌ ڕاو بۆچوونی‌ (شه‌نقیتی‌)بوو.

نوسینی‌ / مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د كاكه‌ مه‌حموود - ته‌فسیری‌ رامان - سووره‌ی‌ نه‌مل ئایه‌تی‌ 80

   ‌ 42596 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
05/03/2016

هه‌موو مافه‌کان پارێزراوه بۆ ماڵپه‌ڕی مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د کاکه محمود - ساڵی دامه‌زراندن: 1428 - 1439 / 2008 - 2018
Create By: Telerik For IT Solutions
Facebook