<bgsound src="sher.wav" loop="infinite">
 
کاروبارو فیقهی ژنان
باوونه‌ریتی چاخه‌ كۆنه‌كانی‌ پێش ئیسلام سه‌باره‌ت به‌ ته‌ڵاق..(1)

باوونه‌ریتی چاخه‌ كۆنه‌كانی‌ پێش ئیسلام سه‌باره‌ت به‌ته‌لاَق..!

 یه‌كخستنی ژن‌و پیاوو ته‌مه‌نێك پێكه‌وه‌ ژیانیان، بێگومان یاسا‌و ڕێسایه‌كی گرنگی‌ ده‌وێ، بۆیه‌ به‌ر له‌ ماره‌كردن، كۆمه‌ڵێ هۆكاری قه‌شه‌نگ ‌و په‌سه‌ند داده‌نرێ بۆ كچ‌و كوڕ، بۆ ژن‌و پیاو، ئه‌گه‌ر بیانه‌وێ پێكه‌وه‌ – وه‌كو ژن‌ و مێرد – بژیین، به‌تایبه‌تی له‌ ئیسلامدا، بێگومان له‌ناو گه‌لانی به‌ر له‌ ئیسلامیشدا، هه‌ر یه‌كه‌ یاساو رێسایه‌كی‌ خۆی‌ هه‌بووه‌، بۆ سه‌ره‌تای نیكاح و ده‌ست پێكردن، وه‌ بۆ كاتێكیش بیانه‌وێ لێك جیا ببنه‌وه‌، بۆ نموونه‌:

یه‌كه‌م – وادی‌ الرافدین - دۆڵی‌ رافیده‌ین:

 هه‌ر له‌سه‌رده‌می (سۆمه‌ر)یه‌كانه‌وه‌ – كه‌ (4000) هه‌زار ساڵ (پ.ز) له‌ باشووری عێراقدا نیشته‌جێبوون – ته‌ڵاق هه‌بووه‌‌و به‌پێی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ كاری پێكراوه‌.

ته‌ڵاق لای ئه‌وانیش سنوورێكی‌ هه‌بووه‌، واته‌: هه‌موو شتێك به‌ده‌ست ژن‌و پیاوه‌وه‌ نه‌بووه‌ تا هه‌ركات ویستبێتیان كۆشكی‌ خێزان بڕووخێنن، ئه‌وه‌ش بۆ ئه‌وه‌ تا به‌شكو ده‌رگای ته‌ڵاق ته‌سك بكرێته‌وه‌‌و ئه‌وه‌ند جیابوونه‌وه‌ په‌یدا نه‌بێت، هێندێ جاریش – له‌به‌ر ئه‌وه‌بوو – بێ به‌زه‌یی‌و بێ ڕه‌حمی به‌رامبه‌ر به‌ژن كراوه‌ ! بۆ نموونه‌: له‌ مادده‌ی (142، 143)ی یاسای‌ (حامورابی)دا هاتووه‌: ((إذا كرهت الزوجة زوجها وقالت له: أنت لست زوجی)) علیهم أن یلقوها في النهر) واته‌: هه‌ركات ژنێك، مێرده‌كه‌ی خۆش نه‌ویست ‌و پێیگووت: ((تۆ مێردی من نیت)) ده‌بێ ئه‌و ژنه‌ فڕێ بده‌نه‌ ڕووباره‌وه‌! به‌لام ده‌بێ:

أ‌- ئه‌و بڕیاره‌ دادگا بیدات.

ب‌- ژنه‌كه‌ كارێكی وایكرد بێت، شه‌ره‌فشكێنی مێرده‌كه‌ی بێت.

له‌ مادده‌ (6)ی ته‌خته‌ی حه‌وتی زنجیره‌ی (انا ایتشو) پێشوو هاتووه‌: ((إذا قال الزوج لزوجته: (أنت لست زوجتی)) هه‌ركات مێرد به‌ژنه‌كه‌ی گوت: ((تۆ ژنی من نیت)) ((فعلیه أن یدفع نصف المنا)) پێویسته‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و قسه‌وه‌ نزیكه‌ی (505) گرام زیوی بداتێ.

(ول دیوارنت) ده‌ڵێ: سومه‌ریه‌كان له‌ ژنانیان ده‌ویست منداڵ‌و نه‌وه‌ی زۆر بخه‌نه‌وه‌ بۆ پیاوان‌و ده‌وڵه‌ت! خۆ ئه‌گه‌ر نه‌زۆك بووبا، مێرد ده‌یتوانی ته‌لاقی بدات، ئنجا ئه‌گه‌ر ژن حه‌زی نه‌كردبا ببێته‌ دایك‌و ئه‌ركه‌كانی دایك جێبه‌جێ بكات، له‌ ئاوا نقوومیان ده‌كردو ده‌یانكوشت !. وه‌ هه‌روه‌ها ناوبراو ده‌ڵێ: نه‌زۆكی ژن‌و داوێن ته‌ڕی‌و ڕێك نه‌كه‌وتنی له‌گه‌ڵ‌ مێرد‌و، به‌دڕه‌وشتی‌و شپرزه‌یی له‌ كاروباری ماڵدا... هه‌ریه‌ك له‌مانه‌ لای یاسا، رێ به‌ته‌ڵاق ده‌ده‌ن.

دووه‌م – له‌ یاسای (ئورغو – كه‌ ساڵی 2103 – 2111 پ.ز ژیاوه‌ – ته‌لاَق ڕه‌ها نه‌بووه‌، واته‌: به‌ئاره‌زووی ژن‌و پیاو نه‌بووه‌ چۆنیان ویستبێت وابووبێ‌، به‌ڵام ئه‌و شتانه‌ كه‌ ده‌بوونه‌ مایه‌و هۆكاری ته‌ڵاق رۆشن نین چین.. خۆ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌شدا ددان به‌وه‌دا ده‌نێ، كه‌ ئه‌گه‌ر ژنێك بێ هۆو تاوان ته‌ڵاق درا، ده‌بێ ده‌سه‌به‌ری ئه‌ندازه‌یه‌ مادده‌ی بۆ بكرێت، شیاوی ئاماژه‌ بۆ كردنه‌ له‌و ئه‌ندازه‌ مادده‌یه‌دا كه‌ له‌به‌رامبه‌ر ته‌ڵاقه‌كه‌وه‌ ده‌درێ‌، جیاوازی له‌ نێوان كچ‌و بێوه‌ژنداهه‌یه‌، واته‌: ئه‌و ژنه‌ی یه‌كه‌مجاره‌ ته‌ڵاق بدرێت، (505) گرام زیوی ده‌درێتێ، ئه‌وه‌یش دووه‌م جاریه‌تی‌ ته‌ڵاق بدرێت، نیوه‌ی ئه‌وی ده‌درێتێ.

سه‌رچاوه‌/ كتێبی ژنان و كاروباری‌ ژنان له‌ ئیسلامدا - نووسینی‌ :  شێخ ئه‌حمه‌د كاكه‌ مه‌حموود

   ‌ 2170 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
22/11/2017

هه‌موو مافه‌کان پارێزراوه بۆ ماڵپه‌ڕی مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د کاکه محمود - ساڵی دامه‌زراندن: 1428 - 1439 / 2008 - 2018
Create By: Telerik For IT Solutions
Facebook