<bgsound src="sher.wav" loop="infinite">
 
کاروبارو فیقهی ژنان
باوونه‌ریتی چاخه‌ كۆنه‌كانی‌ پێش ئیسلام سه‌باره‌ت به‌ ته‌ڵاق..(2)

باوونه‌ریتی چاخه‌ كۆنه‌كانی‌ پێش ئیسلام سه‌باره‌ت به‌ ته‌ڵاق..!  (2)

 ڕوونكردنه‌وه‌یه‌ك:

له‌ یاسای كۆنی ژن‌و مێردی عێراقیدا، ئه‌م چه‌ند خاڵه‌ی‌ خواره‌وه‌ ڕه‌چاو ده‌كران:

یه‌كه‌م – ده‌بێ‌ باوك‌و دایكی ژنه‌كه‌ به‌ شووكردنه‌كه‌ ڕازیبن.

دووه‌م – زاوا ئه‌هلیه‌تی ژن‌و مێردی هه‌بێ.

سێیه‌م- (زه‌واج)ـه‌كه‌ به‌م شێوه‌ی لای‌ خواره‌وه‌ تۆمار بكرێت:

أ‌- ناوی هه‌ردوو ژن‌و مێرده‌كه‌ له‌ گرێبه‌سته‌كه‌دا تومار بكرێت.

ب‌- ماره‌ییه‌ك دیاری‌ بكرێ‌ بۆ ژنه‌كه‌.

ج‌- ناوی شایه‌ته‌كان‌و مێژووی (عه‌قد)ـه‌كه‌ی‌ تێدا بنووسرێت.

د‌- مێرد سوێند بخوات كه‌ (إلتزام) به‌یاساو ئوصولی ژن‌و مێردییه‌وه‌ بكات.

ه‌- هه‌ركامێكیان حاشاو نكووڵی له‌ ژن‌و مێردی بكات، سزا‌و تۆڵه‌ بدرێت.

سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش له‌ یاسای (اشنونا)ی ژن‌و مێردیدا هاتووه‌: كه‌ ئه‌گه‌ر پیاوێك بێ پرس‌و را به‌ باوك‌و دایكی ژن، چوو ماره‌یكرد‌و هیچ مۆر‌و ئیمزایه‌كی ئه‌وان له‌سه‌ر (عه‌قد)ـه‌كه‌ نه‌بوو، ئه‌و (زه‌واج)ـه‌ به‌ كارێكی‌ ناشه‌رعیی و ناپه‌سه‌ند ده‌درێته‌ قه‌ڵه‌م.

سێیه‌م – له‌یاسای (لثیت عشتار – كه‌ پێنجه‌مین پاشای زنجیره‌ی پاشاكانی (ایسن)ـه‌و ساڵی 1794 ــــ 2017 پ.ز ژیاون – زه‌واج ڕه‌هاو (مطلق) نییه‌، به‌ڵكو سنورو میزانێكی هه‌یه‌، وه‌ له‌و یاسایه‌دا (خه‌یانه‌ت)ی مێرد، واته‌: ده‌ست تێكه‌ڵكردنی‌ له‌ گه‌ڵ ژنانی‌ تردا، ده‌بێته‌ هۆكارێك ژنه‌كه‌ بچێ‌ داوای ته‌لاق بكات لای دادگا.

به‌ڵام (سك و زا نه‌كردن) ناكاته‌ هۆكاری ته‌لاَق و جیابوونه‌وه‌ی پیاو له‌ژن، هه‌روه‌ك ڕێگه‌ش به‌ پیاو نادات تا ئه‌و ژنه‌ له‌ ژیاندا بێت، بچێت ژنێكی‌ دووه‌م ماره‌ بكات. هه‌ر وه‌ك ڕێگه‌ش به‌ مێرد نادات، به‌هۆی تووشبوونی ژنه‌كه‌یه‌وه‌ به‌هه‌ر نه‌خۆشییه‌كی سه‌رجێیی و درێژ خایه‌نه‌وه‌ جیابێته‌وه‌ لێی‌... شیاوی ئاماژه‌ بۆ كردنه‌ له‌ یاسای‌ عێراقیی كۆندا ڕێگه‌ به‌ فره‌ژنی نادرێ، مه‌گه‌ر مێرد بیانوویه‌كی شه‌رعیی و په‌سه‌ند هه‌بێ.

چواره‌م – یاسای حاموڕابی: 

(حامورابی) پاشای شه‌شه‌می‌ زنجیره‌ی یه‌كه‌می پاشاكانی (بابل، 1594 – 1894 پ.ز وه‌ له‌ 1759 – 1792 حوكمی كردووه‌. یاساكه‌ی به‌ زمانی (بابل)ی تۆماره‌و، له‌ شاری (سوسه‌)ی پایته‌ختی (عیلام = خوزستان)، ساڵی 1901 – 1902 له‌لایه‌ن (فه‌ڕه‌نسی)یه‌كانه‌وه‌ دۆزراوه‌ته‌وه‌. 

له‌وه‌ ده‌چێت ئه‌و یاسایه‌ ده‌سكارییه‌ك بێت بۆ یاسا پێشووه‌ عیراقییه‌ كۆنه‌كان، هه‌ندێكی‌ لێ‌ زیادكراوه‌و، هێندێكی‌ لێ‌ لا براوه‌، له‌ (282) مادده‌ پێكهاتووه‌ له‌ناو خۆیدا كراون به‌ (13)به‌ش، هه‌ر به‌شه‌ی بۆ ڕێكخستنی مه‌سه‌له‌یه‌كه‌، له‌مه‌سه‌له‌كانی ژیانی ئینسان، سه‌باره‌ت به‌كاروباری خێزان، به‌شی‌ (8)یان ته‌رخان كردووه‌ كه‌ ده‌كاته‌ مادده‌ی (127 – 194)، ئه‌م ماددانه‌ ئه‌حكامی (زه‌واج) ‌و ته‌ڵاق‌و میرات‌و (تبنی)‌و په‌روه‌رده‌یان له‌خۆ گرتووه‌.

سه‌رچاوه‌/ كتێبی ژنان و كاروباری‌ ژنان له‌ ئیسلامدا - نووسینی‌ :  شێخ ئه‌حمه‌د كاكه‌ مه‌حموود

   ‌ 1312 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
22/11/2017

هه‌موو مافه‌کان پارێزراوه بۆ ماڵپه‌ڕی مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د کاکه محمود - ساڵی دامه‌زراندن: 1428 - 1439 / 2008 - 2018
Create By: Telerik For IT Solutions
Facebook